ΠΕΝΗΝΤΑ ΣΚΑΛΟΠΑΤΙΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΑ
Ιερός χώρος προσκυνήματος, καθαγιασμένη τοποθεσία από αιώνες, κάτω από το βραχώδη λόφο της αρχαίας Πλωτινόπολης. Έθιμα και δοξασίες που παρά τους περιορισμούς δεν κατορθώθηκε να διαγραφούν από τη μνήμη του λαού. Εις πείσμα του χρόνου και των δυσχερειών, καθημερινά επισκέπτες και προσκυνητές ανεβαίνουν τα πενήντα σκαλοπάτια για να δουν και να προσευχηθούν στο μέρος που εμφανίστηκε ο Χριστός!
Κείμενο/έρευνα: Ευάγγελος Σ. Σοβαράς (Καστροπολίτης)
ΤΟ ΘΑΥΜΑ ΣΤΗΝ ΑΓΙΑ ΠΕΤΡΑ
H Αγία Πέτρα στο Διδυμότειχο είναι η ονομασία του καθαγιασμένου τόπου και του ιερού βράχου, όπου συνέβη θαυμαστό γεγονός Θεοφάνειας. Κατά την τοπική παράδοση, στον βράχο αυτό Ο Χριστός παρουσιάστηκε σε ένα βοσκό που ζούσε στην περιοχή, κατά το βράδυ της Ανάστασης.
Ο θρύλος αναφέρει ότι στην τοποθεσία κάτω από το λόφο υπήρχαν μαντριά, όπου οι βοσκοί διέμεναν μαζί με τα κοπάδια τους. Ένας εξ αυτών, το βράδυ της Ανάστασης, σκαρφάλωσε στο βράχο (της αρχαίας Πλωτινόπολης) προσπαθώντας να ακούσει το «Χριστός Ανέστη» από τον απέναντι λόφο (Καλές) όπου το Βυζαντινό Κάστρο Διδυμοτείχου, στον οποίο βρισκόταν τότε οι μοναδικές εκκλησίες της πόλης. Στο σημείο που ήταν σκαρφαλωμένος, ο βράχος σκίστηκε και εν μέσω φλόγας παρουσιάστηκε Ο Ιησούς Χριστός, που ρώτησε τον βοσκό “Τι κάνει εκεί”. Ο βοσκός απάντησε πως προσπαθεί να μάθει εάν έγινε η Ανάσταση και Χριστός του απάντησε πως “Η Ανάσταση απόψε έγινε εδώ στην Πέτρα”!
Η σχισμή στο βράχο της Αγίας Πέτρας, όπου σύμφωνα με την παράδοση εμφανίστηκε ο Χριστός
Κατόπιν πήρε τον βοσκό μέσα στο εσωτερικό του βραχώδους λόφου και τον φιλοξένησε. Καθώς ο θεϊκός χρόνος μετράει διαφορετικά από τον ανθρώπινο, όταν ο βοσκός επέστρεψε από το εσωτερικό της Αγίας Πέτρας και πήγε στο σπίτι του, νομίζοντας πως η φιλοξενία του διήρκεσε ελάχιστη ώρα, διαπίστωσε πως είχε απουσιάσει για ένα ολόκληρο γήινο χρόνο. Έτσι έφτασε στο σπίτι του το Πάσχα του επομένου έτους και εκεί έμαθε πως για όλους θεωρούνταν νεκρός και η οικογένειά του τελούσε το μνημόσυνο του, καθώς υπέθεσαν πως είχε πέσει θύμα άγριων ζώων (λύκων).
Τα 50 σκαλοπάτια για το Ιερό Προσκύνημα στην Αγία Πέτρα
Έκτοτε και για αιώνες οι άνθρωποι προσέρχονται στην Αγία Πέτρα, για να προσκυνήσουν το σημείο εμφάνισης Του Αναστημένου Χριστού που εξήλθε του ιερού βράχου και κατά το έθιμο να τελέσουν πανήγυρη κατά την Πέμπτη της Διακαινισήμου.
Ο ΒΡΑΧΩΔΗΣ ΛΟΦΟΣ ΤΗΣ ΠΛΩΤΙΝΟΠΟΛΗΣ
H Αγία Πέτρα αποτελεί μέρους του βραχώδους λόφου στα νοτιοανατολικά της σημερινής πόλης του Διδυμοτείχου, όπου ήταν χτισμένη η αρχαία Πλωτινόπολη και προ αυτής η παρέβρια πόλη των Βέννων Θρακών (με πιθανό όνομα Βέννα ή Βενική). Επιπλέον σύμφωνα με τα έως τώρα ευρήματα των αρχαιολογικών ανασκαφών στη θέση της αρχαίας πόλης, πάνω στο λόφο της Αγίας Πέτρας, υπάρχουν υπολείμματα πασσαλόπηκτων κατοικιών της 5ης χιλιετίας π.Χ. Επομένως η τοποθεσία αποτελεί χώρο συνεχούς κατοίκησης τουλάχιστον 7.000 ετών!
Άποψη του βραχώδους λόφου
Η Πλωτινόπολη οργανώθηκε τη ρωμαϊκή περίοδο στις αρχές του 2ου αιώνα μ.Χ. υπό τα πρότυπα της ρωμαϊκής πολιτείας (civitas) από τον αυτοκράτορα Τραϊανό, ο οποίος την αφιέρωσε στη σύζυγό του Πλωτίνη σε συσχετισμό με την Τραϊανούπολη που αφιερώθηκε στον ίδιο στα νότια του Έβρου ποταμού.
Σχεδόν έναν αιώνα αργότερα, στον απέναντι οχυρό λόφο (με σημερινή ονομασία “Καλές”) οργανώθηκε και ιδρύθηκε άλλη μία οχυρή πολιτεία, αυτή τη φορά από τον αυτοκράτορα Σεπτήμιο Σεβήρο. Η πόλη αφιερώθηκε στην σύζυγό του, Ιουλία Δόμνα και έτσι της δόθηκε το όνομα Δομινόπολις.
Η χρυσή σφυρήλατη προτομή του αυτοκράτορα Σεπτίμιου Σεβήρου που βρέθηκε στην Πλωτινόπολη του Διδυμοτείχου
Οι δύο αυτές πόλεις-φρούρια, ήταν σε τέτοια απόσταση που δικαιολογημένα αποκαλούνται “Αδελφαί” (σε νόμισμα του Καρακάλλα), καθώς και “Δίδυμες”. Το πιθανότερο είναι να λειτούργησαν ως μία παρά ως δύο διαφορετικές πόλεις.
Η αξία της “δίδυμης” πολιτείας ήταν ιδιαίτερα σημαντική, καθώς ήλεγχε τον εμπορικό ποτάμιο δρόμο δια μέσου του Έβρου ποταμού και επιπλέον αποτελούσε σημαντικό λιμάνι του. Μετά την λεηλασία και καταστροφή της Πλωτινόπολης τον 9ο αιώνα μ.Χ., η ονομασία που σταδιακά επικράτησε ήταν “Διδυμότειχο”, σημαίνοντας το τοπωνύμιο της διπλά οχυρωμένης τοποθεσίας μεταξύ των δύο Κάστρων (Δίδυμων Τειχών).
Η ΣΥΝΟΙΚΙΑ ΤΗΣ ΑΜΜΟΥ
Κατά την oθωμανική περίοδο, η τοποθεσία της Αγίας Πέτρας ανήκει στον λεγόμενο “Κουμ Μαχαλά” (Kum Mahalesi), δηλαδή “Συνοικία της Άμμου”, καθώς εκτεινόταν κατά μήκος της βόρειας αμμώδους όχθης του Ερυθροποτάμου. Η συνοικία προσδιορίζεται μεταξύ της σημερινής οδικής γέφυρας (που οδηγεί στην Ι. Μόνη Αγίας Παρασκευής) μέχρι την περιοχή Αγίας Πέτρας και περιλάμβανε το χώρο του ζωεμπορίου (περίπου στη θέση της σημερινής παιδικής χαράς στη συμβολή των οδών Αγίας Πέτρας και Μακεδονίας).
Ο λόφος της Αγίας Πέτρας με τους Οθωμανικούς Στρατώνες (τέλη 19ου – αρχές 20ου αιώνα)
Αρχικά εκτός των τειχών είχαν εγκατασταθεί κυρίως μουσουλμανικοί πληθυσμοί, όμως με την πάροδο του χρόνου η συνοικία μετατράπηκε σε μικτή, αποτελούμενη από χριστιανούς και μουσουλμάνους. Στα απογραφικά στοιχεία του 1833-1835 ο Κουμ Μαχαλάς ήταν πυκνοκατοικημένη γειτονιά με 326 κατοίκους.
ΚΙΣΛΑΔΕΣ, ΤΑ ΟΘΩΜΑΝΙΚΑ ΣΤΡΑΤΟΠΕΔΑ
Στο β΄ μισό του 19ου αιώνα στον Κουμ Μαχαλά και συγκεκριμένα στα ανατολικά του, όπου η θέση της Αγίας Πέτρας, κατασκευάστηκαν Στρατώνες του Οθωμανικού Στρατού. Από την τουρκική ονομασία Kisla (=Στρατόπεδο) η τοποθεσία έλαβε και την ονομασία “Κισλάδες” που σημαίνει Στρατώνες/Στρατόπεδα.
Γενική άποψη των Στρατώνων (Κισλάδες) με το λόφο της Αγίας Πέτρας πίσω τους.
Σύμφωνα με τον Αθ. Γουρίδη, δίπλα στο λόφο της Αγίας Πέτρας στρατωνίζονταν δύο Συντάγματα Ιππικού με τις εγκαταστάσεις τους, στρατώνες, στάβλους και αποθήκες στρατιωτικού υλικού.
Ο Δημ. Μανάκας αναφέρει πως επρόκειτο για Μεραρχία Ιππικού. Και οι δύο απόψεις μπορεί να είναι σωστές, καθόσον τα Συντάγματα Ιππικού ήταν δυνατόν να συγκροτούσαν Σχηματισμό επιπέδου Μεραρχίας υπό τα Οθωμανικά πρότυπα. Ακόμα επίσης υπάρχει το ενδεχόμενα ύπαρξης μικρότερων Στρατοπέδων τα οποία επεκτάθηκαν στα τέλη του 19ου αιώνα και συγκρότησαν Μεραρχία. Μία ενίσχυση που μάλλον επιβλήθηκε μετά από τον Ρωσοτουρκικό πόλεμο και την κατάληψη του Διδυμοτείχου από τους Ρώσους το 1878 (περίοδος “Δεύτερη Ρωσία”).
Στρατιωτικό Οθωμανικό Νοσοκομείο στην Αγία Πέτρα .
Επιπλέον στις αρχές του 20ου αιώνα με διάταγμα του Σουλτάνου Αβδουλχαμίντ Β΄, κατασκευάστηκε στην περιοχή της Αγίας Πέτρας και Οθωμανικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο, τα εγκαίνια του οποίου τελέστηκαν το 1905, παρουσία του Μουφτή και του Μητροπολίτη Διδυμοτείχου. (Πηγή: Harun HALIL)
ΓΕΩΡΓΙΚΟΣ ΠΡΟΣΦΥΓΙΚΟΣ ΣΥΝΟΙΚΙΣΜΟΣ
Στην περιοχή της Αγίας Πέτρας, όπου οι παλαιοί Οθωμανικοί Στρατώνες (Κισλάδες), μετά την έλευση των προσφύγων από την Ανατολική Θράκη το 1922-23, προερχομένων κυρίως από την έναντι του Έβρου ποταμού περιοχή της Μακράς Γέφυρας (σημ. Uzunkopru), δημιουργήθηκε ο ένας εκ των δύο Προσφυγικών Συνοικισμών του Διδυμοτείχου, ήταν ο λεγόμενος “Γεωργικός Προσφυγικός Συνοικισμός”.
Αντιθέτως, στα βορειότερα της πόλης και κατά μήκος της οδού “25ης Μαΐου” που οδηγεί στο Σιδηροδρομικό Σταθμό, δημιουργήθηκε ο “Αστικός Προσφυγικός Συνοικισμός”.
ΕΘΙΜΑ ΚΑΙ ΠΑΡΑΔΟΣΕΙΣ ΤΟΥ 20ου ΑΙΩΝΑ
Όσον αφορά στα έθιμα που διασώθηκαν και τηρούνταν ήδη τον 20ο αιώνα στην Αγία Πέτρα, ο συνταξιούχος διδάσκαλος Δημήτριος Μανάκας, με το πόνημά του “Η Αγία Πέτρα Διδυμοτείχου και τα ευρήματα περί αυτήν” (που εκδόθηκε το 1955), μας διέσωσε μεταξύ άλλων τα παρακάτω:
Προσέλευση προσκυνητών για την εορτή της Αγίας Πέτρας στο Διδυμότειχο
Κατά την Πέμπτη της Διακαινησίμου, οι Διδυμοτειχίτες κάτοικοι επισκέπτονται κατά το έθιμο την Αγία Πέτρα και τελούν εορτή.
Ορισμένοι “ξένοι” διανοούμενοι της εποχής, προσπαθούσαν να σπιλώσουν το έθιμο και χαρακτήριζαν τη γιορτή ως ειδωλολατρική, καθόσον δεν υπάρχει Αγία με το όνομα Πέτρα. Ο Δ.Μανάκας καταγράφει για την “αποκατάστασιν των πραγμάτων” πως “ουδέν φαινόμενον υπάρχει άνευ αιτίας” και τονίζει πως οι κάτοικοι δεν προσκυνούσαν την Αγία Πέτρα ως βράχο αλλά ως καθαγιασμένο τόπο, ενώ αυτή η προσκύνηση δεν αμβλύνει τη θρησκευτικότητα των κατοίκων.
Αναφέρει επίσης, πως ο ογκώδης βράχος έχει μία ρωγμή και μέσα σε αυτή την κοιλότητα διατηρούνται λίγες εικόνες και κανδήλια. Επίσης πέριξ του βράχου τούτου υπήρχαν τόποι ιεροί, ναοί, αγιάσματα, εξωκλήσια, παρεκκλήσια κτλ. απ’ όπου έλαβε την προσωνυμία της Αγίας Πέτρας, “όπως και ο βράχος τής Ακροπόλεως ονομάζεται ιερός”.
Εορτή στην Αγία Πέτρα
Ο βράχος αυτός υπήρξε κάποτε τόπος, οπού διαδραματίσθηκαν σπουδαία γεγονότα. Πάλαι ποτέ περί αυτόν διεξήχθησαν αγώνες πνευματικοί διανοουμένων και πολλή μελάνη καταναλώθηκε, επειδή πάνω σε αυτό το βράχο υπήρχε η αρχαία Πλωτινόπολις, για την οποία πολύς θόρυβος έγινε για τον καθορισμό της θέσης της. Δεν γνωρίζουμε αν ο τόπος αυτός είχε ναούς αρχαίων θεών θρακικών, φαίνεται όμως πως αργότερα είτε υπό το όνομα αυτό, είτε υπ’ άλλο, ασπάσθηκε τον Χριστιανισμό και η τοποθεσία είχε εκκλησίες που δεν γνωρίζουμε πόσες, μία τουλάχιστον όμως σε ρυθμό θολωτής κατακόμβης.
Ένας τέτοιος ναός σύμφωνα με την παράδοση, υπήρχε ακριβώς παραπλεύρως τού δρόμου, ο οποίος οδηγεί από τον Γεωργικό Προσφυγικό Συνοικισμό της οδού Αγίας Πέτρας προς το “Ντεβέ-μπαργκάν” (?), που λόγω της πολυκαιρίας άλλα και των πολεμικών γεγονότων δεν ήταν διακριτός, καθώς έχει τελεστεί η επιχωμάτωσή του και δεν φαινόταν τα ίχνη του.
Κατά την κατασκευή των Οθωμανικών Στρατώνων του Διδυμοτείχου (τέλη 19ου αιώνα), η εκκλησία υπήρχε ήταν όμως ερειπωμένη. Τότε οι Τούρκοι Αξιωματικοί διέταξαν και μεταφερθεί με άμαξα ένας σπόνδυλος του ενός κίονα της εκκλησίας στο τότε πεδίο ασκήσεων, στο δρόμο προς τον σιδηροδρομικό σταθμό όπου κατόπιν δημιουργήθηκε ο “Αστικός Προσφυγικός Συνοικισμός”. Το κομάτι του κίονα είναι μήκους 1,50 περίπου μέτρου και μπήχθηκε στο χώμα κοντά στο Οθωμανικό Στρατιωτικό φυτώριο (?), όπου χρησίμευε για χρόνια ως αναβατήρας των Τούρκων στρατιωτών όταν ίππευαν τα άλογα κατά τις ασκήσεις. Ο κίονας υπήρχε στην ίδια θέση το 1955 (όπως κατέγραψε ο Δ. Μανάκας), που όμως λόγω της συνήθειας δεν κινούσε την περιέργεια κανενός (!).
Ο Διδυμοτειχίτης συνταξιούχος σιδηροδρομικός Δ. Σαζανίδης, αφηγήθηκε πως είχε ακούσει από γέροντες κατοίκους ότι κάποτε τα άλογα τού Τουρκικού ιππικού κατελήφθησαν από επιδημική νόσο (αναφέρεται ως “μάλιος” και “σάκαι”) και για να αποφύγουν την μετάδοσή της, έθαβαν τα νεκρά ζώα στο χώρο της παλαιάς εκκλησίας κάτω από την Αγία Πέτρα. Τότε υπηρετούσε στον Οθωμανικό Στρατόπεδο ένας Αρμένιος Κτηνίατρος που ήταν Χριστιανός. Αυτός μη θέλοντας να βεβηλώνεται ο ιερός χώρος της εκκλησίας, ζήτησε από τους προϊσταμένους του να μεταφέρονται τα θνησιμαία άλογα και να θάβονται πέρα από τον Ερυθροπόταμο, για να μην υπάρχει κίνδυνος μεταδόσεως τής νόσου. Η πρότασή του εισακούσθηκε και έτσι όλα τα νεκρά άλογα μεταφέρθηκαν και θάφτηκαν στην άλλη πλευρά του ποταμού.
Άποψη του Βυζαντινού Κάστρου Διδυμοτείχου από το Ιερό Προσκύνημα της Αγίας Πέτρας
Ο Δ. Μανάκας αναφέρει πως η εκκλησία στην Αγία Πέτρα είχε χαθεί μέσα στο χώμα και πλέον ήταν άγνωστη σε πολλούς. Η εκτίμησή του ήταν πως ο ναός υπήρχε λειτουργικός τουλάχιστον μέχρι τις αρχές του 19ου αιώνα, καθώς γράφει πως “μέχρι προ ολίγων ετών, ούχι περισσοτέρων τού 150”). Τελικά ο ναός τον 20ο αιώνα ήταν άγνωστος διότι “πόδι χριστιανικό από την εποχή εκείνη ήταν δύσκολο να πατήσει στο χώρο”, κυρίως μετά την επέκταση των Στρατοπέδων, που έφταναν μέχρι στα ριζά του βραχώδους λόφου. Υπάρχει δε και καταγραφή πως άλλοτε προσερχόταν στο ναό και Τούρκοι κρυπτοχριστιανοί, όπου προσευχόταν και είχαν αναλάβει την περιποίησή του.
Επιπλέον παρουσιάζεται και η εικασία πως υπήρχε ναός επ’ ονόματι του Αγ. Πέτρου και εκ παραφθοράς προήλθε η ονομασία Αγία Πέτρα. Επίσης διασώθηκε και η δοξασία πως ο ναός τιμούσε την Αγία Του Θεού Σοφία. Και οι δύο παραπάνω υποθέσεις δεν μπορούν να βεβαιωθούν προς το παρόν.
Ο Δ. Μανάκας σε έτερο πόνημά του με τίτλο “Συλλογή αφηγήσεων, θρύλων, παραδόσεων και ιστορικών γεγονότων Διδυμοτείχου” (δημοσιεύθηκε το 1963), αναφέρει:
Οι κάτοικοι προσκυνούν τον βράχο ως Άγιο. Την Πέμπτη τής Διακαινησίμου όλες σχεδόν οι γυναίκες του Διδυμοτείχου μεταβαίνουν στο λόφο της Αγίας Πέτρας και εκεί αφού ανάψουν κεριά και ασπασθούν μερικές παλιές εικόνες, παριστανούσες Άγιους δυσδιάκριτους εκ της πολυκαιρίας, που είναι τοποθετημένες εντός κοιλώματος του βράχου, ανεβαίνουν επί τού λόφου, χορεύουν και επιδίδονται σε φαγοπότι συνιστάμενο κατά το έθιμο με κόκκινα αυγά πασχαλινά. Η θέση είναι τόσο ωραία και γοητευτική, παρέχουσα θεά θαυμάσια, ώστε μέχρι των νυχτερινών ωρών διαμένουν εκεί, επιδιδόμενες σε πανδαισία.
Καταλήγει πως το γεγονός αυτό έχει την αρχή και αιτία του και δεν γίνεται εξ απλής συνήθειας, προς απλή διασκέδαση και στομαχική απόλαυση. Αντιπροσωπεύει προφανώς κάποιο ιστορικό γεγονός, το όποιο δεν έφθασε μέχρις εμάς ως παράδοση τουλάχιστον.
Στη ρίζα του λόφου, από νοτιοδυτικής πλευράς όπου είναι βραχώδης, ακριβώς στη δεξιά πλευρά της πρώτης σειράς της λίθινης σκάλας που αποκαλύφθηκε, υπήρχε μικρή εκκλησία (σκαμμένη) σε βάθος 1,5-2 μέτρων, όπως χτιζόταν τότε οι εκκλησίες. Αυτή με την επέκταση των Στρατώνων της Μεραρχίας Ιππικού των Τούρκων, εγκαταλείφθηκε.
Στο σημείο όμως αυτό, μετέβαιναν για να προσκυνήσουν κάθε έτος οι κάτοικοι την Πέμπτη μετά το Πάσχα και επακολουθούσε χορός σε ανάμνηση προφανώς ιστορικού γεγονότος. Μετά την παρέλευση ετών, η εκκλησία κατεστράφη και υπήρχε μόνο η στέγη της και λίγες εικόνες Αγίων.
Επειδή όμως τα παραρτήματα των Στρατώνων επεκτάθηκαν πέραν της εκκλησίας αυτής, άρχισαν οι κάτοικοι, προ πάντων του γυναικείου φύλου, να εγκαταλείπουν ολότελα τη λατρεία της εκκλησίας και μετέθεσαν το έθιμο επί του βράχου (στην επίπεδη κορυφή) οπού δεν υπήρχε κίνδυνος εκ μέρους των Τούρκων Στρατιωτών.
Σημερινή άποψη του Ιερού Προσκυνήματος
Εν τω μεταξύ ή εκκλησία κατεδαφίσθηκε και πολλοί κίονες αυτής βρίσκονται τώρα στις αυλές των εγκατεστημένων στην περιοχή των προσφύγων. Ένας τέτοιος κίονας μεταφέρθηκε στο νέο Συνοικισμό Προσφύγων επί του δρόμου του Σιδηροδρομικού Σταθμού, χρησιμοποιούμενος ως αναβατήρας των νεοσυλλέκτων Τούρκων στρατιωτών ιππέων και ακόμη εκεί βρίσκεται (1963).
Οι εικόνες μεταφέρθηκαν στην κοιλότητα του βράχου και εξακολούθησε εκεί η λατρεία κατά την ημέρα Πέμπτη της Διακαινησίμου.
ΑΠΟ ΤΟ ΧΘΕΣ ΣΤΟ ΣΗΜΕΡΑ
Τον 21ο αιώνα διατηρήθηκε η λατρεία του υπόψη τόπου, καθώς πάνω στον απόκρημνο βράχο παραμένει το ιερό προσκύνημα όπου κατά την παράδοση εμφανίστηκε ο Χριστός, εν μέσω πυρός. Επιπλέον με ενέργειας της οικείας Ιεράς Μητροπόλεως, στη βάση του βράχου της Αγίας Πέτρας τοποθετήθηκε προκατασκευασμένος ναΐσκος της Αναστάσεως του Κυρίου, όπου κάθε χρόνο τελείτε πανηγυρικός εσπερινός το απόγευμα της Τετάρτης και θεία λειτουργία το πρωί της Πέμπτης της Διακαινησίμου.
Το προσκύνημα στον Ιερό Βράχο με τα 50 σκαλοπάτια και το Παρεκκλήσι κάτωθεν του λόφου της Αγίας Πέτρας
Πλέον αυτού, στον πέριξ χώρο έχουν τοποθετηθεί κατά τη διάρκεια των ετών και με ενέργειες των κατοίκων, εικονοστάσια, άλλο προς τιμή του Αγίου Πέτρου και άλλο με την ονομασία “Αγία Πέτρα” που οριοθετούν τον καθαγιασμένο χώρο του προσκυνήματος. Ενός προσκυνήματος που καθ’ όλη τη διάρκεια του έτους δέχεται επισκέπτες, ασχέτως εορτής και ώρας.
Πολλοί είναι οι επισκέπτες που ανεβαίνουν τα 50 τσιμεντένια (πλέον) σκαλοπάτια για να φτάσουν στη σχισμή του βράχου, να δουν και να προσευχηθούν στο μέρος που διάλεξε ο Χριστός!
ΣΚΕΨΕΙΣ ΚΑΙ ΣΥΜΠΕΡΑΣΜΑΤΑ
Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω αναγραφόμενα από έγκριτους καταγραφείς της ιστορίας και της παράδοσης του τόπου μας, μπορούμε να οδηγούμαστε σε σκέψεις, υποθέσεις και συμπεράσματα που θα τα σταχυολογήσουμε με τον παρακάτω τρόπο:
– Κοινή παραδοχή αποτελεί πως ο χώρος της Αγίας Πέτρας είναι μέρος ιερό και καθαγιασμένο, που η λατρεία στο σημείο ενδέχεται να ξεκινάει ακόμη από την αρχαιότητα. Άλλωστε η ονομασία “Αγία Πέτρα” υποδηλώνει το χώρο του βραχώδους λόφου, όπου με θαυμαστό τρόπο παρουσιάστηκε εν μέσω πυρός ο Ιησούς Χριστός. (ανάλογα επίθετα συναντάμε σε ιερούς και καθαγιασμένους τόπους, όπως: το Άγιο Όρος, τον ιερό βράχος της Ακροπόλεως, κλπ)
– Η κατά παράδοση θαυμαστή εμφάνιση του Χριστού μέσα από το βράχο της Αγίας Πέτρας, μάλλον καταγράφηκε την εποχή της Τουρκοκρατίας και όπως υποστηρίζουν εκκλησιαστικοί κύκλοι, πιθανότατα κατά τον 18ο αιώνα ή και παλαιότερα. Ο υπόψη ναός που ένεκα του θαύματος που καθαγίασε το χώρο, μάλλον ήταν προς τιμή της Αναστάσεως του Κυρίου και θα μπορούσε να εορτάζει και σε άλλη επέτειο.
Εσοχή με ιερές εικόνες μέσα στο βράχο της Αγίας Πέτρας
– Κάτωθεν του βραχώδους λόφου είχε κατασκευαστεί χριστιανικός ναός υπό τον τύπο της “ημικατακόμβης”, καθώς μέρος του ήταν λαξευμένο στο βράχο και το υπόλοιπο ήταν εκτός αυτού και διέθετε μαρμάρινους κίονες. Στην κατασκευή του ναού αυτού είναι δυνατόν να χρησιμοποιήθηκαν και υλικά (όπως κίονες) από προϋπάρχοντες αρχαίους ναούς ή οικίες της Πλωτινόπολης, γεγονός σύνηθες σε χώρους με συνεχή κατοίκηση αιώνων. Κάτι ανάλογο σημειώθηκε στην κατασκευή των πρώτων ναών και επί του λόφου του Καλέ στο Βυζαντινό Κάστρο Διδυμοτείχου.
– Η τέλεση λατρευτικών εκδηλώσεων στο χώρο του ναού και του ιερού προσκηνύματος επί του βράχου έφθινε σταδιακά τον 19ο αιώνα και μάλλον διεκόπη βίαια μετά την κήρυξη της Ελληνικής Επανάστασης το 1821, οπότε ως αντίποινα διεξήχθησαν σημαντικές σφαγές Ελληνικών πληθυσμών της περιοχής αλλά και ολοκληρωτικές καταστροφές χριστιανικών ναών, όπως στο Κάστρο του Διδυμοτείχου.
– Στην εγκατάλειψη του προσκυνήματος συνέβαλε και η απόσταση που είχε από την τότε πόλη, μιας και βρισκόταν σε μεμακρυσμένη θέση σε μία περίοδο που ήταν δύσκολη η πρόσβαση και η τέλεση ιερουργιών και πανηγύρεως στο ύπαιθρο. Στα τέλη του ίδιου αιώνα (19ος) με την επέκταση των Οθωμανικών Στρατώνων, ο ναός της τοποθεσίας Αγίας Πέτρας ήταν μάλλον ερειπωμένος, ώστε τουλάχιστον ένας από τους κίονές του μεταφέρθηκε στο τότε πεδίο ασκήσεων και χρησιμοποιήθηκε ως αναβατήρας από τους Τούρκους ιππείς.
Εικονοστάσι “Αγία Πέτρα” κάτωθεν του βραχώδους λόφου
– Τα Οθωμανικά Στρατόπεδα επεκτάθηκαν τόσο ώστε περιέβαλαν τον πέριξ χώρο του λόφου της Αγίας Πέτρας, κάτι που στην ουσία απαγόρευε την πρόσβαση προσκυνητών στο σημείο. Σαν να μην έφτανε αυτό, η τοποθεσία χρησιμοποιήθηκε ως βοηθητικός χώρος των Στρατώνων, πλησίον των στάβλων και αχυρώνων, κάτι που σήμαινε πως ήταν χώρος απόθεσης απορριμμάτων αλλά και χώρος ταφής των νεκρών αλόγων του Οθωμανικού ιππικού, όπως διασώθηκε με την παράδοση.
– Παρά όμως τις τόσες δυσχέρειες και στην ουσία την υποτίμηση του χώρου, παρέμενε ζωντανή η παράδοση του “ιερού χώρου και προσκυνήματος” που ακόμα και χωρίς την παρουσία ναού και σβησμένη σε πολλούς η μνήμη του θαυμαστού γεγονότος, έφτασε στα μέσα του 20ου αιώνα να συνεχίζεται το προσκύνημα του καθαγιασμένου κοιλώματος στον ιερό βράχο, όπου υπήρχαν παλιές εικόνες με “Άγιους δυσδιάκριτους εκ της πολυκαιρίας” (κατά τον Δ.Μανάκα), καθώς και η τέλεση πανηγύρεως στην επίπεδη κορυφή του λόφου.
– Η μεταφορά της εορτής επί του λόφου, μάλλον συνετελέσθη μετά την επέκταση των ορίων των Στρατώνων (Κισλάδων), καθόσον ήταν ικανή (αν και δύσβατη) η πρόσβαση στο προσκύνημα, πλην όμως δεν υπήρχε πλέον διαθέσιμος χώρος για πανήγυρη και εορτασμό. Κατά μία εικασία, η μετακίνηση της πανήγυρης στην κορυφή, θα μπορούσε να αποδοθεί και ως επιβολή των Τούρκων Αξιωματικών των Στρατοπέδων, ώστε να ωθήσουν τους Χριστιανούς της περιοχής πέραν των ορίων του φυλασσόμενου χώρου.
Κατέβασμα από το Ιερό Προσκύνημα στην Αγία Πέτρα (50 σκαλοπάτια)
– Σήμερα, μετά από αιώνες και τόσες δυσχέρειες, η μνήμη παραμένει ζωντανή. Ο ιερός βράχος, με το προσκύνημα εις ανάμνηση της εμφάνισης του Ιησού Χριστού δέχεται καθημερινά προσκυνητές και επισκέπτες που επιχειρούν το τάμα τους να ανέβουν τα 50 σκαλοπάτια για τη σχισμή στην “Πέτρα”. Κάθε Πέμπτη της Διακαινησίμου “όσοι πιστοί” προσέρχονται και λειτουργούνται, όπως και την προηγουμένη στον εσπερινό στο υπαίθριο παρεκκλήσι.
– Η Αγία Πέτρα αποτελεί για τους πιστούς και “μυημένους”, χώρο κατάνυξης και προσευχής, χώρο που θυμίζει την θεϊκή εμφάνιση Του Αναστάντος Χριστού στον απλό άνθρωπο, τον φτωχό ποιμένα, τον ιερό τόπο της θεϊκής εμφάνισης εκ του βράχου εν μέσω πυρός Του Σωτήρος Χριστού.
Η Ανάσταση του Χριστού (δια χειρός Ηλία Μόσκου), έτος 1657. Βυζαντινό και Χριστιανικό Μουσείο.
Σωτήρος Χριστού εν τω σπηλαίω γεννηθέντος, εν τω σταυρικώ θανάτω «το καταπέτασμα του ναού εσχίσθη εις δύο από άνωθεν έως κάτω και η γη και αι πέτραι εσχίσθησαν», εκ μνημείου σφαγισθέντος εν τω βράχω Αναστάντος και ιερού λίθου αποκυλισθέντος “Και τον κόσμον φωτίσας δόξα Σοι”. Αμήν.
Διδυμότειχο, Μάιος 2025
