«ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΒΑΓΙΑΖΗΤ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ, ΤΟ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΙΣΛΑΜΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΤΗΣ ΕΥΡΩΠΗΣ»

 «ΤΟ ΤΕΜΕΝΟΣ ΒΑΓΙΑΖΗΤ ΣΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΕΙΝΑΙ ΙΣΩΣ ΤΟ ΜΕΓΑΛΥΤΕΡΟ ΚΑΙ ΣΗΜΑΝΤΙΚΟΤΕΡΟ ΜΟΥΣΟΥΛΜΑΝΙΚΟ ΜΝΗΜΕΙΟ ΣΤΟΝ ΕΥΡΩΠΑΪΚΟ ΧΩΡΟ ΚΑΙ ΟΦΕΙΛΟΥΜΕ ΝΑ ΤΟ ΑΝΑΔΕΙΞΟΥΜΕ» είχε πει η αρχαιολόγος κ.Λίνα Μενδώνη (τότε Γ.Γ. του Υπουργείου Πολιτισμού) αναφερόμενη το Δεκέμβριο 2010 στο Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου. Σήμερα η κ. Λίνα Μενδώνη είναι πλέον η νέα Υπουργός Πολιτισμού και ευελπιστούμε να επισπεύσει τις διαδικασίες αποκατάστασης του υπόψη μνημείου, αλλά και να εκκινήσει μια σειρά διαδικασιών και έργων με προοπτική ανάδειξης και αποκατάστασης των μνημείων του τόπου μας.

Το Τέμενος Βαγιαζήτ και ο ναός Παναγίας Ελευθερώτριας στο Διδυμότειχο

Κείμενο: Ευάγγελος Σ. Σοβαράς («Καστροπολίτης»)

Η πόλη του Διδυμοτείχου κατελήφθη από τους Οθωμανούς επί Σουλτάνου ΟΡΧΑΝ στα τέλη του 1361 με το Στρατηγό Χατζή ΙΛΜΠΕΓΚΙ Πασά. Μετά από λίγους μήνες ο Σουλτάνος Ορχάν πεθαίνει και τον διαδέχεται στο θρόνο ο γιος του ΜΟΥΡΑΤ Α’ (1362-1389). Ο νέος Σουλτάνος, μετέτρεψε το Διδυμότειχο σε πρώτη πρωτεύουσα του Οθωμανικού κράτους σε Ευρωπαϊκό έδαφος.

Αυτό το προνόμιο διατηρήθηκε για λίγα χρόνια, μέχρι την μεταφορά  της σουλτανική έδρας στην Αδριανούπολη. Παρόλα αυτά όμως, το Διδυμότειχο συνέχισε να αποτελεί ισχυρό διοικητικό, στρατιωτικό και θρησκευτικό κέντρο.

Το Διδυμότειχο ανήκει στην κατηγορία των πόλεων που αν και σκλαβώθηκαν, συνέχισαν την πορεία τους και μετά την Οθωμανική κατάκτηση. Έτσι διατηρήθηκε η Βυζαντινή – Υστεροβυζαντινή Καστροπολιτεία και κάτωθι αυτής δημιουργήθηκε η νέα Οθωμανική πόλη. Εντός του Κάστρου Διδυμοτείχου, ο μόνος Τούρκος που διέμενε ήταν ο Φρούραρχος της πόλης, ενώ οι υπόλοιποι κατοίκησαν στην πέριξ περιοχή.

Τα πρώτα χρόνια επικράτησε περίοδος ταραχών στην πόλη. Το 1373 σημειώθηκε η στάση κατά του ΜΟΥΡΑΤ Α΄, με κύριους συντελεστές τον πρωτότοκο γιο του ΣΑΒΤΖΗ Μπέη και τον Ανδρόνικο ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟ, γιο του αυτοκράτορα Ιωάννη Ε΄. Ο σουλτάνος τελικά ανακατέλαβε την πόλη, εκτέλεσε τους στασιαστές με ρίψη από τα τείχη του Κάστρου και τύφλωσε το γιο του.

Όσον αφορά στο κατασκευαστικό του έργο, ο Σουλτάνος πραγματοποίησε επισκευές στα τείχη, καθώς και στα ανάκτορα. Επίσης χρηματοδότησε την κατασκευή νέων κτιρίων. Ενδεικτικό τμήμα της εποχής αποτελεί η εξωτερική πλευρά των Πυλών της Γέφυρας («ΚΑΛΙΟΠΟΡΤΕΣ»).

Το Τέμενος Βαγιαζήτ σε παλαιότερη φωτογραφία

Επί του ίδιου Σουλτάνου (~1380), ξεκίνησαν στην πρώτη Ευρωπαϊκή Πρωτεύουσα οι εργασίες ανέγερσης του «Μεγάλου Τεμένους» του πρώτου μουσουλμανικού θρησκευτικού ιερού στην Ευρώπη. Κατ’ άλλους οι εργασίες ξεκίνησαν και συνεχίστηκαν κατά την περίοδο διοίκησης του γιου και διαδόχου του, Σουλτάνου ΒΑΓΙΑΖΗΤ Α΄ (1389-1402), ο οποίος είναι γνωστός με το προσωνύμιο «ΚΕΡΑΥΝΟΣ» (YILDIRIM).

Πιθανότατα το έργο να παρουσίασε καθυστερήσεις στην ολοκλήρωση λόγω και του πλήθους των εκστρατειών του ΒΑΓΙΑΖΗΤ, που τελικά μετά τη συντριβή του στρατού του από τον ΤΑΜΕΡΛΑΝΟ στη Μάχη της Άγκυρας (1402), συνελήφθη αιχμάλωτος και μετά από μικρό διάστημα αυτοκτόνησε.

Κατά τον περιηγητή του 16ου αιώνα Εβλιγιά ΤΣΕΛΕΜΠΗ, η ανέγερση καθυστέρησε λόγω της επέλασης των Μογγόλων στη Μικρά Ασία, η οποία δημιούργησε προβλήματα στην Οθωμανική Αυτοκρατορία.

Ο επόμενος Σουλτάνος ΜΩΑΜΕΘ Α΄ (1413-1421), γνωστός και ως «ΤΣΕΛΕΜΠΗ ΜΕΧΜΕΤ», μετά από δεκαετή αγώνα εναντίον των αδελφών του και την τελική του επικράτηση στο σουλτανικό θρόνο το 1413, συνέχισε την κατασκευή και τελικά το έργο ολοκληρώθηκε το 1420, Έτσι το Τέμενος έμεινε γνωστό στην ελληνική επικράτεια ως «ΤΕΜΕΝΟΣ ΒΑΓΙΑΖΗΤ», λόγω του κύριου κατασκευαστή του, ενώ από τους Τούρκους αναφέρεται ως «ΤΣΕΛΕΜΠΗ ΜΕΧΜΕΤ ΤΖΑΜΙ», από τον ολοκληρωτή του έργου.

Ως αρχιτέκτονας που αποπεράτωσε την κατασκευή του τεμένους, αναφέρεται ο  Χατζή ΙΒΑΖ Πασάς, είναι ο ίδιος που κατασκεύασε και το ΠΡΑΣΙΝΟ Τέμενος στην ΠΡΟΥΣΑ.

Το κτίριο είναι σχεδόν τετράγωνο και η κάθε του πλευρά έχει διαστάσεις 30,2 – 32,4 μ., το πάχος των τοίχων του είναι μεγαλύτερο των 2 μ. Καταλαμβάνει συνολικό εμβαδόν σχεδόν 1 στρέμματος. Το Μεγάλο Τέμενος Διδυμοτείχου έχει τρεις θύρες, από τις οποίες η κεντρική προβάλλεται με θαυμαστά αραβουργήματα και περίτεχνα μοτίβα. Επίσης το εσωτερικό του τεμένους υπάρχουν τοιχογραφίες μοναδικές με ιδιαίτερο διάκοσμο. Ο εσωτερικός διάκοσμος του νότιου τοίχου, αναπαριστά την Ουράνια Πόλη, ένα θέμα που αναπαριστάται στο περίφημο ψηφιδωτό του Τεμένους ΟΜΑΡ στη ΔΑΜΑΣΚΟ της Συρίας. Επίσης μέχρι προ λίγων ετών ήταν εμφανής επί του βόρειου τοίχου, μία μοναδική παράσταση της ισλαμικής τέχνης με μορφή προσευχόμενης γυναίκας. Οι άλλοι τοίχοι ήταν διακοσμημένοι με καλλιγραφικά γράμματα, ρητά και γνωμικά από το Κοράνι, μικρές προσευχές και επικλήσεις ιερών προσώπων. Διέθετε εσωτερικό ξύλινο θόλο του 14ουαιώνα, ξεχωριστή τέχνης.

Η στέγη του ήταν πυραμιδοειδής κατά την τεχνοτροπία αρχιτεκτονικής των Σελτζούκων, η οποία παλαιότερα ήταν καλυμμένη με φύλλα μολύβδου. Πριν χρόνια αντικαταστάθηκαν από τέντα λόγω στατικότητας. Το δάπεδο απαρτίζουν καλά προσαρμοσμένες πλινθόπλακες, ενώ παλαιότερα καλυπτόταν από βαρύτιμους και πολύχρωμους τάπητες.

Ο κομψός και πανύψηλος μιναρές είναι ενσωματωμένος στο περίγραμμα του κτιρίου, διαθέτοντας όμως ξεχωριστή εξωτερική είσοδο.

Ντόπιοι λόγιοι στηριζόμενοι στην τοπική παράδοσης, αλλά και στο γεγονός ότι τα θεμέλια του Τεμένους προβάλλουν σε κάποια σημεία έξω από το κτίριο, δημιούργησαν την ευλογοφανή εικασία για ύπαρξη προγενεστέρου κτίσματος (πιθανόν Χριστιανικού ή αρχαιοτέρου ναού) στον ίδιο χώρο, γεγονός που ισχύει σε πολλούς καθαγιασμένους τόπους.

Τη συγκεκριμένη περίοδο της κατασκευής του Τεμένους (τέλη 14ου και αρχές 15ου αιώνα), στο Διδυμότειχο διέμεινε ο φημισμένος Οθωμανός αξιωματούχος ΟΥΡΟΥΤΣ Πασάς, ο οποίος ήταν γόνος μιας από τις πιο σημαντικές οικογένειες της αυτοκρατορίας. Διετέλεσε Στρατηγός του Σουλτάνου ΜΟΥΡΑΤ Β΄ και Μπεηλέρμπεης της Ανατολίας. Ο ΟΥΡΟΥΤΣ Πασάς πραγματοποίησε εξαιρετικό κατασκευαστικό έργο και περί το 1400 ίδρυσε  Ανώτερο Ιεροσπουδαστήριο (Μεντρεσέ). Από την περίοδο της διοίκησής του σήμερα διατηρούνται, τα Λουτρά ΟΥΡΟΥΤΣ Πασά (γνωστά ως «ΛΟΥΤΡΑ ΤΩΝ ΨΙΘΥΡΩΝ») έργο του 1398-99 και το μαυσωλείο του όπου ετάφη ο ίδιος το 1426, γνωστό ως «ΠΥΡΟΣΤΙΑ» λόγω του σχήματός του.

Ο Σουλτάνος ΜΩΑΜΕΘ Β΄ ο Πορθητής, συνέδεσε το όνομά του με την πόλη, καθώς διέμενε εδώ κατά τις προετοιμασίες του για κατάληψης της Κωνσταντινούπολης (1452/53) και ίδρυσε μουσουλμανική Σχολή (μεντρεσέ). Επίσης εδώ γεννήθηκε ο γιος του το 1449, ο μετέπειτα Σουλτάνος ΒΑΓΙΑΖΗΤ Β΄ (-1512), συνεχίζοντας μια παράδοση που ήθελε την πόλη ως τόπο γέννησης ανάκτων, καθώς η Καστροπολιτεία του Διδυμοτείχου απετέλεσε τη γενέτειρα αυτοκρατόρων, του Ιωάννη Γ΄ ΒΑΤΑΤΖΗ (1193) και του Ιωάννη Ε΄ ΠΑΛΑΙΟΛΟΓΟΥ (1332).

Το Τέμενος μετατράπηκε σε Βουλγαρικό χριστιανικό ναό του Αγίου Γεωργίου, κατά κατάληψη της πόλης από τους Βουλγάρους το 1912. Την επόμενη χρονιά (1913) μετά την επιστροφή των Τούρκων επαναλειτούργησε ως Τζαμί, ενώ προστέθηκε και δεύτερος εξώστης στο μιναρέ, που μια παράδοση θέλει ως χρηματοδότη του έργου τον ίδιο το Μουσταφά ΚΕΜΑΛ (κατόπιν «ΑΤΑΤΟΥΡΚ»).

Κατά τη Γερμανική Κατοχή (1941-44) χρησιμοποιήθηκε από τους Γερμανούς ΝΑΖΙ ως χώρος εγκλεισμού (φυλακή) των Ελλήνων πατριωτών.

Από την πυρκαγιά της 22ας Μαρτίου 2017

Στις 22 Μαρτίου 2017 και ενώ πραγματοποιούταν εργασίες αποκατάστασης και επισκευής του Τεμένους, προκλήθηκε πυρκαγιά η οποία έφερε σημαντική καταστροφή στο εσωτερικό του. Την παρούσα περίοδο εκτελούνται εργασίες, ώστε να αποκατασταθεί το μνημείο και να καταστεί επισκέψιμο.

Η αρχαιολόγος κ.Λίνα Μενδώνη (τότε Γ.Γ. του Υπουργείου Πολιτισμού) αναφερόμενη το Δεκέμβριο 2010 στο Μεγάλο Τέμενος του Διδυμοτείχου είχε πει: «Το Τέμενος Βαγιαζήτ στο Διδυμότειχο είναι ίσως το μεγαλύτερο και σημαντικότερο μουσουλμανικό μνημείο στον Ευρωπαϊκό χώρο και οφείλουμε να το αναδείξουμε».

 Σήμερα η κ. Λίνα Μενδώνη είναι η νέα Υπουργός Πολιτισμού και ευελπιστούμε να επισπεύσει τις διαδικασίες αποκατάστασης του υπόψη μνημείου, αλλά και να εκκινήσει μια σειρά διαδικασιών και έργων με προοπτική ανάδειξης και αποκατάστασης των μνημείων του τόπου μας.

ΠΗΓΕΣ

– Αρχιμανδρήτου Νικολάου Βαφείδη «Το εν Διδυμοτείχω τέμενος Βαγιαζήτ», 1937

– TUGLACI Pars, «OSMANLI SEHIRLERI», Milliyet 1985

– Γουρίδης Αθανάσιος, «Το Ιστορικό Διδυμότειχο», 1999

– Κηπουρός Χρήστος, «Το τζαμί του Διδυμοτείχου», 2005

– Γουρίδης Αθανάσιος, «Διδυμότειχο, μια άγνωστη πρωτεύουσα», 2006

– Δήμος Διδυμοτείχου (ιστοσελίδα) «Τέμενος Βαγιαζήτ»

– Διαδίκτυο (ΒΙΚΙΠΑΙΔΕΙΑ) «Τέμενος Μεχμέτ Α΄» και «Βαγιαζήτ Α΄»

ΣΗΜΕΙΩΣΗ

Το αρχικό κείμενο δημοσιεύθηκε για πρώτη φορά στο τεύχος Απριλίου 2016 της εφημερίδα “360ο” και επίσης είναι αναρτημένο στη διεύθυνση:

http://www.360free.gr/%CF%84%CE%BF-%CE%BC%CE%B5%CE%B3%CE%AC%CE%BB%CE%BF-%CF%84%CE%AD%CE%BC%CE%B5%CE%BD%CE%BF%CF%82-%CE%B4%CE%B9%CE%B4%CF%85%CE%BC%CE%BF%CF%84%CE%B5%CE%AF%CF%87%CE%BF%CF%85-%CF%84%CE%AD%CE%BC%CE%B5/

Το Τέμενος Βαγιαζήτ πριν την καταστροφική πυρκαγιά

Μπορείτε να δείτε τη σχετική δήλωση της κ.Μενδώνη που έκανε το Δεκέμβριο 2010 στην παρακάτω διεύθυνση:

https://youtu.be/5RN25Vi5lSo

Οι ΚΑΣΤΡΟΠΟΛΙΤΕΣ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ αναμένουμε την άμεση ευαισθητοποίηση προς την ιστορία και τα μνημεία της περιοχής μας, ώστε να προωθηθούν:

–           Η επανέναρξη των ανασκαφικών εργασιών στην Πλωτινόπολη Διδυμοτείχου.

–           Έγκριση της κατασκευής στεγάστρου και διαμόρφωσης του χώρου των ήδη αποκαλυφθέντων μνημείων της Πλωτινόπολης για να καταστεί ως σημείο επισκέψιμο.

–           Πλήρης λειτουργία του Βυζαντινού Μουσείου Διδυμοτείχου και μεταφορά σε αυτό των ευρημάτων της περιοχής με πρώτη την χρυσή προτομή του Σεπτιμίου Σεβήρου.

–           Έναρξη μιας σειράς μελετών αποκατάστασης του Βυζαντινού Κάστρου Διδυμοτείχου, ως μνημείου αλλά και ως χώρου θρησκευτικών και πολιτιστικών εκδηλώσεων.

–           Αποκατάσταση και επισκεψιμότητα του Βυζαντινού Κάστρου Πυθίου (ΕΜΠΥΘΙΟΝ) Διδυμοτείχου, αλλά και των τύμβων της περιοχής όπως αυτόν του Ελαφοχωρίου (Δάφνης).

–           Επισκευές και αποκατάσταση των μεταβυζαντινών ναών στο Διδυμότειχο, αλλά και σε χωριά της περιοχής του (Παλιούρι, Αλεποχώρι, κα).

–           Ενίσχυση των ερευνητικών και ανασκαφικών εργασιών στην ευρύτερη περιοχή, ώστε να αναδειχθεί το ιστορικό υπόβαθρο, αλλά και να δοθούν ευκαιρίες ανάπτυξης μιας εξαιρετικά ευαίσθητης περιοχής.

Ι σ τ ο ρ ι κ ό ς   κ α ι   Π ο λ ι τ ι σ τ ι κ ό ς   Σ ύ λ λ ο γ ο ς

“ΚΑΣΤΡΟΠΟΛΙΤΕΣ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ – Γνώση και Δράση”

Copyright © 2016 https://kastropolites.com/. All Rights Reserved