H ΦΥΛΑΚΗ ΤΩΝ ΓΑΛΛΩΝ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ

H ΦΥΛΑΚΗ ΤΩΝ ΓΑΛΛΩΝ ΣΤΟ ΚΑΣΤΡΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΥ

Είκοσι Υπαξιωματικοί της 6ης ήμι-Ταξιαρχίας

φυλακίσθηκαν σε αυτή την τρώγλη

και παρέμειναν . . . μήνες.

Κείμενο: Ευάγγελος Σ. Σοβαράς (Καστροπολίτης)

Ανάμεσα στα ερείπια της Ακροπόλεως του Διδυμοτείχου, υπάρχει ένα σπήλαιο το όποιο σύμφωνα με την παράδοση ονομάζεται “Φυλακή του Καρόλου”. Αυτό έχει μείνει ως ανάμνηση της παραμονής του βασιλιά της Σουηδίας Καρόλου του XII (1682-1718) στο Διδυμότειχο κατά το 1713-1714, του οποίου η ιστορία έμεινε ζωντανή μεταξύ των κατοίκων της πόλης για πολλά χρόνια.

Η λαξευμένη σπηλιά – κελάρι – φυλακή

Το λαξευμένο στον ασβεστολιθικό βράχο ημιυπόγειο σπήλαιο, παραπλεύρως του μητροπολιτικού ναού του Αγίου Αθανασίου, όπου τα ερείπια της παλαιάς Μονής Παναγιάς Οδηγήτριας, αναφέρεται ως “ζιντάν” (φυλακή) και μάλιστα “του Καρόλου”, παρότι ο Κάρολος δεν έμεινε σε αυτό.

Όπως έχει τεκμηριωθεί, ο Σουηδός Βασιλιάς Κάρολος ΧΙΙ διέμενε σε ιδιαίτερη κατοικία (“πυργόσπιτο”) εντός του Κάστρου Διδυμοτείχου, μαζί με το επιτελείο του. Μάλιστα η θέση της κατοικίας έχει προσδιοριστεί προς την τοποθεσία “Παληό”, Ανατολικά του Αρμενικού ναού του Αγίου Γεωργίου (Σουπ-Κεβόρκ), όπου άλλοτε υπήρχε ο Βυζαντινός ναός του Αγίου Γεωργίου του Παλαιοκαστρίτη. Επιπλέον, στο σημείο αυτό είχε διατηρηθεί από τους ντόπιους, η ονομασία “Κορόλ-σαράι” (ανάκτορο του Καρόλου).

Τα σωζόμενα ερείπια της Μονής Παναγιάς Οδηγήτριας και δεξιά τους η σπηλιά – φυλακή

Το “κατατρώγει η υγρασία πανταχόθεν”

Οι διαστάσεις του υπόσκαφου σπηλαίου που κατά καιρούς χρησίμευσε και ως κελάρι, είναι σε μήκος 12 πόδια (περίπου 3,5 μέτρα), σε πλάτος 4 πόδια (1,20 μέτρα) και σε ύψος κατά μέσο όρο 2 μέτρα. Το σπήλαιο όπως αναφέρει και ο Αχ. Σαμοθράκης το “κατατρώγει η υγρασία πανταχόθεν”. Διαθέτει μια μικρή είσοδο που αν την κλείσεις με πόρτα, τότε θα είναι κατασκότεινο. Στους τοίχους της υπόψη φυλακής σωζόταν χαραγμένες επιγραφές κατά το πλείστον δυσανάγνωστες. Επίσης διατηρούταν και κάποια σχεδιογραφήματα χαραγμένα, μεταξύ των οποίων τέσσερις θυρεοί, μάλλον δυτικής προελεύσεως.

Ο Albert Dumont στη Θρακη

Εκείνο το όποιο, ευθύς εξ αρχής, προσέλκυε την προσοχή του επισκέπτη ήταν μία επιγραφή κατά μήκος του τοίχου στη γαλλική γλώσσα, που στο σύνολό της έφτανε περίπου στα τέσσερα και πλέον μέτρα!

Ο αρχαιολόγος Albert Dumont (1842-1884)

Όπως κατέγραψε ο Γάλλος αρχαιολόγος Albert Dumont (1842-1884) – ο οποίος διετέλεσε και Διευθυντής της Γαλλικής Σχολής Αθηνών (1875-1879) – όταν περιηγήθηκε στη Θράκη το φθινόπωρο του 1868, είδε μία εκτεταμένη επιγραφή επί μιας μόνο σειράς, μήκους περίπου τεσσάρων μέτρων και πλέον, με γράμματα μεγέθους πέντε εκατοστών.

H επιγραφή

Ο Dumont ισχυρίζεται πως φαίνεται ότι η επιγραφή γράφηκε με μεγάλη προσοχή, καθώς φαίνεται έργο μακράς υπομονής και με όλη την απαιτουμένη ηρεμία, από χέρι επιδέξιο. Η υγρασία την κατέστρεψε κατά μεγάλο μέρος, αλλ’ εν τούτοις σωζόταν αρκετά γράμματα, όπως τα αντέγραψε ο Γάλλος αρχαιολόγος είχαν την εξής σειρά:

VINGT SOUS OFFICIERS DE LA SlXIEM . . . DE . . . I BR . . . A . . . T (κενό 1,50 μέτρου) SONT ΕΝ (κενό 1,20 μέτρου) V . . . NT RESTE (κενό 10 εκατοστών) MOIS . . .”

Ο Dumont συμπλήρωσε τα κενά, συντάσσοντας την παρακάτω φράση:

Vingt sous – officiers de la sixiem [e] de [m] i – bri [g] a – [d] e. . sont eii [fermes] dans [ce cacliot (?) ; ils] y [so] nt reste [s…[m] ois.”

Η μετάφραση του κειμένου αναφέρει τα εξής:

Είκοσι Υπαξιωματικοί της 6ης ήμι-Ταξιαρχίας . . . φυλακίσθηκαν σε αυτή την τρώγλη και παρέμειναν . . . μήνες . . .

Πότε φυλακίστηκαν στο Κάστρο;

Η χρονολογία που πιθανόν γραφόταν στην επιγραφή δεν έχει σωθεί. Η χρονολόγηση όμως που δόθηκε από το Γάλλο αρχαιολόγο και αργότερα καταγράφηκε από τον Αχ. Σαμοθράκη, είναι πως μάλλον πρόκειται για χάραγμα του 1802.

Γαλλικό Πεζικό της εποχής του Ναπολέοντα

Στη χρονολόγηση μας βοηθάει επίσης και ο όρος “Ημι-Ταξιαρχία” (demi-Brigate), καθώς στο Γαλλικό Στρατό λειτούργησε μόνο μία συγκεκριμένη περίοδο. Η Ημι-Ταξιαρχία είναι ένας στρατιωτικός Σχηματισμός του Πεζικού, που χρησιμοποιήθηκε από τον Μέγα Ναπολέοντα από το 1796 μέχρι το 1803, οπότε καταργήθηκε. Η καθεμία Ημι-Ταξιαρχία αποτελούνταν από 3 Τάγματα Πεζικού και τη Μονάδα Διοίκησης, ενώ το προσωπικό της μπρούσε να φτάσει τους 2.400 άνδρες.

H Γαλλική 6η Ημι-Ταξιαρχία (6e demi-brigade) ανήκε στην κατηγορία του “Πεζικού Γραμμής” (d’infanterie de ligne), διέθετε 3 Τάγματα Πεζικού και είχε δύναμη 1.000 ανδρών. Υπαγόταν στη Μεραρχία του Στρατηγού Σαμπό (Louis François Jean Chabot) με έδρα τη Μάλτα.

Η Γαλλική Εκστρατεία στην Αίγυπτο (1798-1801)

Το 1797, ο Ναπολέων αποφάσισε να μεταφέρει τον πόλεμο από τα Ευρωπαϊκά εδάφη, στην Αίγυπτο. Έτσι το επόμενο έτος (1798) συγκροτήθηκε στην Τουλώνη (Toulon) και σε άλλα λιμάνια της Μεσογείου, η Στρατιά της Ανατολής (Armée d’Orient), αποτελούμενη από σχεδόν 40.000 στρατιώτες και 10.000 ναύτες. Η Στρατιά μεταφέρθηκε στην Αλεξάνδρεια και από εκεί κινήθηκε προς το Κάιρο, όπου στη “Μάχη των Πυραμίδων” πέτυχε σημαντική νίκη κατά των Μαμελούκων.

Η Μάχη των Πυραμίδων, έργο του Φρανσουά Βαττώ (1799)

Ο Γαλλικός στόλος όμως στη “Ναυμαχία του Νείλου” καταστράφηκε από τον Βρετανό Ναύαρχο Οράτιο Νέλσον και ο Ναπολέων στράφηκε προς τη Συρία.

Η “Στρατιά της Ανατολής” σε αιχμαλωσία (1801)

Μετά την αποτυχία του να καταλάβει την Άκρα, ο Ναπολέον επέστρεψε στην Αίγυπτο, όπου κατάφερε ν΄ αντιμετωπίσει επιτυχώς την τουρκική εκστρατεία στο Αμπουκίρ. Στη συνέχεια όμως αναχώρησε για την Ευρώπη, για να ηγηθεί των εκεί επιχειρήσεων. Η Γαλλική “Στρατιά της Ανατολής” που παρέμεινε στην Αίγυπτο αναγκάστηκε να παραδοθεί το 1801, έπειτα από επιδρομή βρετανικών και οθωμανικών δυνάμεων. Έτσι ένα μεγάλο μέρος της Στρατιάς κρατήθηκε σε αιχμαλωσία.

Συνθήκη Ειρήνης και Συνθήκη Φιλίας

Στις 23 Μαΐου 1802 υπογράφηκε μεταξύ των τότε Μεγάλων Δυνάμεων στην πόλη Αμιένη (Amiens) της βόρειας Γαλλίας η Συνθήκη Ειρήνης (Συνθήκη της Αμιένης) που σήμανε το τέλος των πολέμων της επαναστατικής Γαλλίας με τις Ευρωπαϊκές μοναρχίες και την Οθωμανική αυτοκρατορία.

Σχεδόν ένα μήνα αργότερα, στις 25 Ιουνίου 1802, υπογράφεται στο Παρίσι Συνθήκη Φιλίας (Συνθήκη Παρισίων) μεταξύ της Γαλλίας και της Οθωμανικής αυτοκρατορίας. Το άρθρο 8 αυτής της Συνθήκης αναφέρει τα έξης: «Εάν υπάρχουν ακόμη αιχμάλωτοι οι όποιοι κατακρατούνται συνεπεία του πολέμου μεταξύ των δύο κρατών, να αφεθούν αμέσως ελεύθεροι.»

Οι αιχμάλωτοι στο Κάστρο Διδυμοτείχου

Οι ανωτέρω λοιπόν Υπαξιωματικοί (20), κρατήθηκαν αιχμάλωτοι και μεταφέρθηκαν από την Αίγυπτο στο Διδυμότειχο, μάλλον το 1801, όπου και κλείστηκαν στη “Φυλακή του Καρόλου”. Λαμβάνοντας υπόψη τα παραπάνω οδηγούμαστε στο συμπέρασμα πως αφέθηκαν ελεύθεροι περί τα μέσα του 1802. Άρα, η εν λόγω επιγραφή συμπληρώθηκε με την απελευθέρωσή τους, ώστε να καταγραφεί πόσους μήνες έμειναν φυλακισμένοι εκεί.

Χάραγμα με σχήμα πλοίου, στα ερείπια της Μονής – είσοδο φυλακής

Η επιγραφή αυτή που σήμερα δεν σώζεται απετέλεσε απτή απόδειξη για τον εγκλεισμό των υπόψη Γάλλων Στρατιωτικών στο Κάστρο του Διδυμοτείχου, το οποίο θα θεωρούνταν ασφαλές οχυρό για να κρατηθούν οι αιχμάλωτοι της Ναπολεόντιας Στρατιάς της Ανατολής. Μέσα στην κάθυγρη και θεοσκότεινη σπηλιά – κελάρι, θα πέρασαν μέρες και μήνες αγωνίας, μέχρι να απελευθερωθούν και ίσως να επιστρέψουν στην πατρίδα τους. Λαμβάνοντας υπόψη τις διαστάσεις του σπηλαίου, αντιλαμβανόμαστε πως θα ήταν δύσκολο για 20 άνδρες ακόμα και να καθίσουν εκεί μέσα. Όσοι τελικά επιβίωσαν, για τον υπόλοιπο βίο τους θα τους συνόδευαν αναμνήσεις της φυλάκισής τους, στο λεγόμενο “ζιντάν” του Σουηδού Βασιλιά.

Ενδεχομένως, πλέον των 20 Υπαξιωματικών, να κρατήθηκαν στο Κάστρο Διδυμοτείχου και άλλοι Γάλλοι της Στρατιάς της Ανατολής. Πιθανόν να διαχωρίστηκαν σε σχέση με το βαθμό που έφεραν. Έτσι μπορεί να εξηγηθεί γιατί και οι 20 κρατούμενοι ήταν Υπαξιωματικοί. Μάλλον σε άλλο σημεία του Κάστρου να κρατήθηκαν οι Αξιωματικοί, και αλλού οι οπλίτες.

Τέλος, μιας και όπως αναφέραμε παρέμεινε εσφαλμένα η ονομασία της λαξευμένης σπηλιάς ως “Φυλακή του Καρόλου”, που ίσως συνδυάστηκε από τους ντόπιους ως χώρος που κρατούνταν Ευρωπαίοι, μάλλον θα ήταν σωστότερο να λεγόταν “Φυλακή των Γάλλων”.

Διδυμότειχο, Μάιος 2023

Πηγές:

- Αχιλλέας Θ. Σαμοθράκης, “Η φυλακή του Καρόλου XII βασιλέως της Σουηδίας εν Διδυμοτείχω και 20 Γάλλοι Αξιωματικοί εγκάθειρκτοι εν αυτή”, ΘΡΑΚΙΚΑ, Τόμος 20ος, Αθήνα 1944.

- Αθανάσιος Ι. Γουρίδης, “Τα κρυμμένα πρόσωπα του Ιανού. Διδυμότειχο, μία αέναη περιπλάνηση”, Διδυμότειχο 2018.

- Διαδίκτυο

Copyright © 2016 https://kastropolites.com/. All Rights Reserved