ΔΥΟ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΓΑΛΛΟΙ ΣΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΤΟΥ 1829

ΔΥΟ ΚΑΙ ΕΝΑΣ ΓΑΛΛΟΙ ΣΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΤΟΥ 1829

ΣΕ ΜΙΑ ΕΠΟΧΗ ΜΕΤΑ ΑΠΟ ΜΑΚΡΑ ΤΟΥΡΚΟΚΡΑΤΙΑ, ΜΟΛΙΣ ΛΙΓΑ ΧΡΟΝΙΑ ΜΕΤΑ ΤΑ ΑΝΤΙΠΟΙΝΑ ΓΙΑ ΤΟ 1821, ΚΑΤΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΚΑΙ ΑΝΑΛΑΜΒΑΝΟΥΝ ΤΗ ΔΙΟΙΚΗΣΗ ΤΗΣ ΠΟΛΗΣ. ΜΑΖΙ ΤΟΥΣ ΦΤΑΝΟΥΝ ΚΑΙ ΚΑΠΟΙΟΙ ΓΑΛΛΟΙ, ΠΟΥ ΒΡΙΣΚΟΝΤΑΙ ΣΤΗΝ ΥΠΗΡΕΣΙΑ ΤΟΥ ΤΣΑΡΟΥ ΤΗΣ ΡΩΣΙΑΣ ΚΑΙ ΜΕΤΑΒΑΙΝΟΥΝ ΣΤΗΝ ΠΕΡΙΟΧΗ ΜΕ ΜΙΑ ΔΙΑΦΟΡΕΤΙΚΗ ΑΠΟΣΤΟΛΗ.

Κείμενο: Ευάγγελος Σ. Σοβαράς (Καστροπολίτης)

ΜΕΤΚΕ

Ο ΠΟΛΕΜΟΣ ΚΑΙ Η ΣΥΝΘΗΚΗ ΤΗΣ ΑΔΡΙΑΝΟΥΠΟΛΗΣ

Μετά τη ναυμαχία του Ναβαρίνου (Οκτώβριος 1827) η Οθωμανική αυτοκρατορία επέβαλε ως αντίποινα για τη ρώσικη συμμετοχή, το κλείσιμο των Στενών για τα ρωσικά πλοία. Αυτή ήταν η αφορμή ώστε η Ρωσία να κηρύξει τον πόλεμο κατά των Οθωμανών (Ρωσοτουρκικός πόλεμος) και τον Ιούνιο του 1828 τα ρωσικά στρατεύματα με επικεφαλής τον Τσάρο Νικόλαο Α΄, διέσχισαν τον Δούναβη και εισέβαλαν σε περιοχές της Οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Μετά τον χειμώνα και την διακοπή των συγκρούσεων, την άνοιξη του 1829 οι ρωσικές δυνάμεις επανεκκίνησαν τις επιθετικές τους επιχειρήσεις με επικεφαλής τον Στρατάρχη Φον Ντιέμπιτς (Hans Karl Friedrich Von DIEBITSCH), ο οποίος ήταν Πρώσος (Γερμανός) Αξιωματικός που υπηρέτησε στο Ρωσικό Στρατό.

Ο Στρατάρχης Φον Ντιέμπιτς (Hans Karl Friedrich Von DIEBITSCH)

Ο Φον Ντιέμπιτς ακολουθώντας μία ξέφρενη πορεία επιθετικών επιχειρήσεων, επέτυχε εντός 4 μηνών έως τα τέλη του καλοκαιριού του 1829, να καταλάβει σημαντικά εδάφη στα Βαλκάνια και φτάσει ο Ρωσικός Στρατός σε απόσταση μόλις 68 χιλιομέτρων από την Κωνσταντινούπολη. Από την εκστρατεία αυτή του αποδόθηκε και η επωνυμία “Ντιέμπιτς-Σαμπαλκάνσκι” (Diebitch-Sabalkansky), δηλαδή “Ντιέμπιτς ο κατακτητής των Βαλκανίων”.

Η άφιξη των Ρώσων “Προ των Πυλών” της πρωτεύουσας, προκάλεσε πανικό τόσο στον πληθυσμό όσο και στον Σουλτάνο Μαχμούτ Β΄, ο οποίος κατέφυγε σε συνθήκη ειρήνης, η οποία υπογράφηκε στην Αδριανούπολη στις 14 Σεπτεμβρίου 1829 και έμεινε γνωστή ως “Συνθήκη της Αδριανούπολης”. Με τη Συνθήκη ο Σουλτάνος μεταξύ άλλων:

– Παραχώρησε μεγάλο μέρος των ακτών της Μαύρης Θάλασσας (Γεωργία – Αρμενία)στη Ρωσία.

– Παραχώρησε αυτονομία στη Σερβία.

– Αναγνώρισε την ανεξαρτησία της Ελλάδας.

– Αναγνώρισε επίσημα τη θρησκευτική ελευθερία των χριστιανικών πληθυσμών της επικράτειάς του.

– Απελευθέρωσε το εμπόριο δια μέσου των Στενών.

– Επέτρεψε στη Ρωσία να καταλάβει τη Μολδαβία και τη Βλαχία, έως ότου η Οθωμανική Αυτοκρατορία καταβάλλει πολεμικές αποζημιώσεις.

Το Στρατηγείο του Φον Ντιέμπιτς στην Αδριανούπολη, σε έργο του Γάλλου ζωγράφου A. DESARNOD,

Η σημασία της Ρωσικής εκστρατείας και της Συνθήκη της Αδριανούπολης για την έκβαση της ανεξαρτησίας της Ελλάδας, αποτυπώθηκε από τον Φρίντριχ Ένγκελς σε άρθρο του στην εφημερίδα “New York Tribune”, όταν μερικά χρόνια αργότερα (1853) έγραψε:

“…Ποιος έλυσε τελικά την έκβαση του αγώνα κατά την εξέγερση των Ελλήνων; Δεν ήταν ούτε η εξέγερση του Αλή Πασά, ούτε η ναυμαχία στο Ναβαρίνο, ούτε ο Γαλλικός Στρατός στο Μοριά, ούτε τα συνέδρια και τα πρωτόκολλα του Λονδίνου. Αλλά ήταν ο Ντιέμπιτς που εισέβαλε μέσω των Βαλκανίων στην πεδιάδα του Έβρου.”

Η “ΠΡΩΤΗ ΡΩΣΙΑ” ΣΤΟΝ ΕΒΡΟ

Στο πλαίσιο των επιχειρήσεων του Ρωσοτουρκικού πολέμου, η πόλη του Διδυμοτείχου κατελήφθη από τα Στρατεύματα του Φον Ντιέμπιτς στις 10 Αυγούστου 1829.

Αρχικά ο Πασάς του Διδυμοτείχου αντέδρασε στη Ρωσική κατάληψη και αρνήθηκε να παραδώσει την πόλη. Τότε ο Ρωσικός Στρατός κατέλαβε καίριες θέσεις και μία Πυροβολαρχία τάχθηκε με την απειλή να βάλλει κατά της πόλης.

Έτσι η συνθηκολόγηση επήλθε σε σύντομο χρόνο και Φρούραρχος του Διδυμοτείχου ανέλαβε ο Συνταγματάρχης Μπελογκούσεφ (Белогушев) ενώ Ρωσικές Μονάδες Πεζικού, Ιππικού και Πυροβολικού στρατοπέδευσαν στις βόρειες παρυφές της πόλης.

Το Διδυμότειχο, σε έργο του Γάλλου ζωγράφου A. DESARNOD (1829). Σε πρώτο πλάνο τα Ρωσικά Στρατεύματα στο Στρατόπεδο που δημιουργήθηκε στα Βόρεια της πόλης.

Η Ρωσική κατάληψη, αν και σύντομης διάρκειας, απετέλεσε την πρώτη μεταβολή εξουσίας στους πλέον από 4,5 αιώνες Τουρκοκρατίας (έως τότε) που βίωνε η περιοχή και αναθέρμανε τις ελπίδες των Ελλήνων (και όχι μόνο) κατοίκων και θεωρήθηκε προάγγελος της τελικής απελευθέρωσης.

Επανέφερε τις επαναστατικές μνήμες που ήταν ακόμη νωπές, καθώς τον Φεβρουάριο του 1821, εθελοντές από την περιοχή μετέβησαν στη Μολδοβλαχία για να ενισχύσουν τις γραμμές του Αλέξανδρου Υψηλάντη. Ενώ μετά την κήρυξη της Επανάστασης στην Πελοπόννησο, ο ελληνικός πληθυσμός δέχθηκε σκληρά αντίποινα, όπως σφαγές – διώσεις, καταστροφές οικισμών και ναών και διωγμούς.

Μισό αιώνα αργότερα, όταν το 1878 εκ νέου ο Ρωσικός Στρατός (Ταξιαρχία Ιππικού των Κοζάκων του Καυκάσου) κατέλαβε ξανά το Διδυμότειχο, οι Διδυμοτειχίτες ονόμασαν την κατάληψη ως “Δεύτερη Ρωσία” και η κατοχή του 1829 έλαβε την αρίθμηση της ως “Πρώτη Ρωσία”!

ΟΙ ΔΥΟ ΓΑΛΛΟΙ ΣΤΟ ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ

Με την ολοκλήρωση της κατάληψης των βαλκανικών πόλεων, αφίχθησαν στην περιοχή δύο Γάλλοι, απεσταλμένοι του Τσάρου Νικόλαου Α΄. Ο ιστορικός και τοπογράφος Κ.Σαϊγκέρ (C.Sayger) και ο ζωγράφος Αύγουστος Ιωσήφ Ντεσαρνό (Auguste Joseph Desarnod), που υπηρετούσαν στην Αυλή του Τσάρου ως “Βιβλιοθηκάριος – Αυλικός Σύμβουλος” και ως “Ακαδημαϊκός ζωγράφος”, αντίστοιχα.

Χάρτης με τη διαδρομή των δύο Γάλλων (SAYGER – DESARNOD).

Οι δύο Γάλλοι ξεκίνησαν το ταξίδι τους από την Αγία Πετρούπολη στις 12 Αυγούστου 1829, έφεραν επίσημα εντολή για “Αρχαιολογική Έρευνα”, ενώ στην πράξη ενεργούσαν ως πολεμικοί ανταποκριτές και άμεσοι πληροφοριοδότες, ενώ ταυτόχρονα επιδόθηκαν στην απόκτηση αρχαιοτήτων και αποστολή τους στη Ρωσία.

Έφτασαν ακολούθως στην Οδησσό και από εκεί με πλοίο ταξίδεψαν έως τον Πύργο (Burgas) της σημερινής Βουλγαρίας. Στη συνέχεια ακολουθώντας τη χερσαία οδό έφτασαν στην Αδριανούπολη και κινήθηκαν προς Νότο έως το Διδυμότειχο, όπου εγκαταστάθηκαν στο Ρωσικό στρατόπεδο.

Ο Σαϊγκέρ κατέγραψε ιστορικά στοιχεία, παραδόσεις – δοξασίες και χαρτογράφησε την οικονομική και την καθημερινή ζωή των κατοίκων και ο Ντεσαρνό αποτύπωσε με τα ζωγραφικά του έργα, ρεαλιστικές εικόνες από τις πόλεις που επισκέφθηκαν, σε μια εποχή που δεν είχε ανακαλυφθεί ακόμα ο φωτογραφικός φακός.

Πίνακας του Γάλλου Ζωγράφου A. Desarnod (1829). Απεικονίζει την περιοχή του Πενταζώνου – Αγίας Μαρίνας στον Ερυθροπόταμο.

Ο Σαϊγκέρ σχετικά με τη διαμονή τους στο Διδυμότειχο, καταγράφει τα εξής:

Αφού περάσαμε την Ανδριανούπολη, διασχίσαμε τη Μαρίτσα (Έβρο) και το νερό έφτανε μέχρι τα σαμάρια των αλόγων. Οι αποσκευές μεταφέρονταν με σκάφος, το οποίο, όταν ανεβαίνουν τα νερά, δεν καθιστά πάντα δυνατή τη διέλευση. Δύο δρόμοι οδηγούν από την Ανδριανούπολη στο Διδυμότειχο. Αυτή η απόσταση υπολογίζεται σε 35 χιλιόμετρα. Ο πρώτος που είναι καλύτερος, στρίβει αριστερά αφού προσπέρασει τη Μαρίτσα, η οποία πλέον δεν φαίνεται σχεδόν καθόλου. Ο άλλος όμως που δεν είναι τόσο καλός, στρίβει δεξιά. Είναι πετρώδες και διακόπτεται από λόφους. Λόγω παρεξήγησης, ο οδηγός μας, μας οδήγησε να πάμε προς αυτήν την κατεύθυνση.

Μετά από τετράωρη πορεία μέσα από μια αρκετά καλλιεργημένη περιοχή, σταματήσαμε το βράδυ σε ένα τουρκικό χωριό, έρημο από τους κατοίκους, για να ξεκουράσουμε τα άλογα του πληρώματος. Ήταν εξαιρετικά κουρασμένα από τις δυσκολίες του δρόμου. Ξεκινήσαμε ξανά στη μία μετά τα μεσάνυχτα και φτάσαμε στο (Ρωσικό) Στρατόπεδο, που βρίσκεται σε ύψωμα πάνω από το Διδυμότειχο, τη στιγμή που η καμπάνα μιας ελληνικής εκκλησίας στην πόλη σήμανε ώρα πέντε το πρωί. Το χτύπημα αυτής της καμπάνας μέσα στην Τουρκία μου έδωσε μια εξαιρετική αίσθηση γιατί το Διδυμότειχο είναι η μόνη πόλη στη Ρωμυλία, με εξαίρεση τη Σούμλα, που έχει ρολόι με καμπάνες. Ο Βούλγαρος οδηγός μας, κάτοικος ενός χωριού της περιοχής, με διαβεβαίωσε με μεγάλη σιγουριά ότι αυτό το ρολόι ήταν ένα δώρο που έκανε κάποτε ο βασιλιάς της Σουηδίας Κάρολος (ΙΒ΄) στον ελληνικό καθεδρικό ναό.

Το Διδυμότειχο, που βρίσκεται στην αριστερή όχθη του Κιζίλ Ντερέ (Ερυθροπόταμου), περίπου δύο μίλια από τη συμβολή αυτού του ποταμού με την Μαρίτσα και το σαντζάκι της Καλλίπολης, είναι χτισμένο εν μέρει στην πλαγιά του λόφου που υψώνεται από πάνω του, που είναι γεμάτος από τα ερείπια μιας παλιάς οχύρωσης. Περικλείεται (ο λόφος) από ένα ερειπωμένο τείχος, που πλαισιώνεται από αρκετούς πύργους, που τώρα είναι μόνο ερείπια.

Η βόρεια πλευρά αποκαλύπτει μια γραφικότατη θέα από καθαρούς και αδιαπέραστους βράχους με αρχαίες κατασκευές [της εποχής] της Ανατολικής Αυτοκρατορίας (Βυζαντινής), υπολείμματα ενός υπόγειου περάσματος που κάποτε οδηγούσε από την κορυφή της οχύρωσης στον ποταμό. Μια ερειπωμένη γέφυρα οδηγεί πάνω από το ποτάμι, το οποίο διαθέτει μια βαθιά κοίτη.

Πάνω από την πόλη υψώνονται λόφοι που την περιβάλλουν από βορειοδυτικά. Η γύρω περιοχή προσφέρει πλούσιες φυτείες, κυρίως αμπελώνες, φυτείες σίτου, καπνού, βαμβακιού και μουριάς.

Αναταραχές σημειώθηκαν στο Διδυμότειχο, όταν ο τουρκικός πληθυσμός, υποκινούμενος από πολλές χιλιάδες άτακτους στρατιώτες, είχε επαναστατήσει και αρνήθηκε να δεχθεί την Ρωσική Φρουρά. Οι αυστηροί όροι του Αρχιστράτηγου και η απειλή του Πυροβολικού, σύντομα συνέτριψαν κάθε σκέψη αντίστασης. Ο Πασάς (του Διδυμοτείχου) αμέσως μόλις συνθηκολόγησε, μία Ρωσική Μονάδα κατέλαβε τα κύρια σημεία και από το Στρατόπεδο μια Πυροβολαρχία στόχευε την πόλη.

Ο Συνταγματάρχης Μπελογκούσεφ, επικεφαλής του Στρατοπέδου, μας υποδέχτηκε πολύ ευγενικά. Ζήτησα να στήσουν τη σκηνή μου κοντά σε μια πηγή, στους πρόποδες ενός λόφου που είχε υπέροχη θέα στην πόλη.

Ο Μπελογκούσεφ θέλησε να με συνοδεύσει στον Μητροπολίτη, έναν αξιοσέβαστο γέροντα, ο οποίος μας δέχτηκε ευγενικά και πρόσταξε να μας φέρουν καφέ και αργιλέ. Έχοντας μάθει το αντικείμενο του ταξιδιού μου στο Διδυμότειχο, όρισε έναν ιερέα να μου δείξει την Ελληνική Μητρόπολη, να περιηγηθεί μαζί μου τα ερείπια της οχύρωσης και να με πάει στους Αρμένιους εμπόρους για να αναζητήσω αντίκες.

Το Μητροπολιτικό Μέγαρο δεν προκαλεί εντύπωση μόνο για την εξαιρετική του θέση, αλλά και γιατί είναι κυριολεκτικά χωμένο στο έδαφος του λόφου. Βρήκα έναν περίβολο πριν από τη Μητρόπολη, όπου κάποτε ήταν ο τόπος ταφής των Ελλήνων Δεσποτών, μια εικόνα του Αγίου Λουκά του Ευαγγελιστή, ανάγλυφη σκαλισμένη πάνω σε ένα τετράγωνο λευκό μάρμαρο. Ήταν πολύ αξιόλογο έργο και το απέκτησα για λίγα δουκάτα προς την εκκλησία. Ο ιερέας μου πούλησε επίσης ένα καλοδιατηρημένο μαρμάρινο κεφάλι λιονταριού που είχε βρει κοντά στην πόλη.

Τα ερείπια της κατοικίας του Βασιλιά Καρόλου ΙΒ΄ της Σουηδίας στο Κάστρο του Διδυμοτείχου σε πίνακα του Αυγούστου Ντεασαρνό (A. Desarnod)

Βγαίνοντας από την εκκλησία, περάσαμε μπροστά από τα ερείπια της αρχαίας οχύρωσης. Ο ταξιδιώτης σταματά εκεί με ενδιαφέρον μπροστά στα απομεινάρια του σπιτιού όπου ο Κάρολος ΙΒ’ κατέφυγε μετά την ήττα στην Πολτάβα και από όπου ακόμα εκπλήσσει με τις υπέροχες παραξενιές του, τη σταθερότητάς του, το θράσος του, τις ελπίδες του και την ηρεμία του. Οι μεταγενέστεροι θαυμάζουν έναν ακόμη σπουδαίο άνθρωπο, που αναζητά στήριγμα στον εαυτό του σε όλες τις κακοτυχίες της μοίρας, έναν άνθρωπο που, εξυψώνοντας την ανθρωπότητα, έπεσε μόνο από το ύψος της δόξας του.

Μόλις ένας αιώνας είχε περάσει από εκείνη την εποχή, και δεν έχει απομείνει σχεδόν τίποτα από την κατοικία του ήρωα – βασιλιά της Σουηδίας (Κάρολου), εκτός από λίγους τοίχους και τα θεμέλια. Η δράση του χρόνου είναι πιο γρήγορη και καταστροφική από οπουδήποτε αλλού.

Ο ζωγράφος Αύγουστος Ντεσαρνό (A. Desarnod) σε αυτοπροσωπογραφία

Εκεί μας περίμενε ενθουσιασμός διαφορετικής φύσης. Το Διδυμότειχο ήταν ένας συχνός τόπος εξορίας για τα θύματα της ιδιοτροπίας ή της δυσπιστίας των Σουλτάνων. Απέναντι από τη Μητροπολιτική έδρα, η οχύρωση έχει μια υπόγεια είσοδο που λειτουργεί ως κρατική φυλακή. Ο Πασάς της Ανατολίας είχε περάσει πρόσφατα αρκετούς μήνες εκεί και είχε ανασυρθεί από αυτήν, μόνο όταν έγινε γνωστή η προσέγγιση των Ρωσικών στρατευμάτων. Αυτή η φυλακή είναι ένα είδος λαξευμένου σε βράχο πηγάδι, με σχήμα τετράγωνο πλευράς περίπου 2 μέτρων στην επιφάνεια και βάθους 6 μέτρων. Ο κρατούμενος κατεβαίνει εκεί με ένα σχοινί και με τον ίδιο τρόπο τροφοδοτείται από ένα μικρό άνοιγμα στον τοίχο από πάνω. Πάνω από αυτή την κατοικία της δυστυχίας υπάρχει ένα μεγάλο μπουντρούμι, που αποπνέει ακόμη μεγαλύτερο τρόμο. Αυτά τα υπόγεια σπήλαια ήταν η φυλακή για 26 Γάλλους υπαξιωματικούς και στρατιώτες που αιχμαλωτίστηκαν στην Ελλάδα. (Περισσότερα για τη Φυλακή των Γάλλων, μπορείτε να δείτε εδώ). Τα ονόματά τους διαβάστηκαν, καθώς ήταν γραμμένα στον τοίχο με κιμωλία και είχαν γραφεί με λατινικά γράμματα, τόσο προσεκτικά και υπομονετικά που μόνο ένας κρατούμενος μπορούσε να κάνει. Υπήρχαν επίσης ανθρώπινα οστά που φανέρωναν ότι πολλοί από αυτούς τους αιχμαλώτους, είχαν βρει τον θάνατο σε αυτό το δυσάρεστο μέρος, κάτι που θα μπορούσε να προκαλέσει περίεργα σχόλια από τους τουρκόφιλους, θαυμαστές του μουσουλμανικού καθεστώτος.

Βγαίνοντας από το φρούριο για να περάσω μέσα από την πόλη, παρατήρησα μια αρχαία Ελληνική ταφόπλακα από μάρμαρο (επιτύμβια στήλη), αρκετά καλά διατηρημένη. Μου φαινόταν όμορφη και την έβγαλα από τον τοίχο στον οποίο ήταν ενσωματωμένη.

Επιτύμβια μαρμάρινη στήλη με ανάγλυφη παράσταση νεκρόδειπνου σε ναόσχημο πλαίσιο.
Μουσείο Ερμιτάζ της Αγίας Πετρούπολης

Στο Διδυμότειχο υπάρχουν 7 τζαμιά, μικρά και μέτριας εμφάνισης, δύο φτωχές Ελληνικές εκκλησίες, μια Αρμένικη, αρκετά τούρκικα σπίτια με αρκετά καθαρή εμφάνιση και πολλές βρύσες. Υπάρχουν 13-14.000 κάτοικοι, εκ των οποίων οι μισοί είναι μουσουλμάνοι και οι υπόλοιποι Έλληνες, με εξαίρεση λίγες οικογένειες Αρμενίων, Εβραίων και Τσιγγάνων.

Τα περισσότερα από τα χωριά της ενδοχώρας της πόλης κατοικούνται από μουσουλμάνους. Το παζάρι είναι ανεπαρκώς εφοδιασμένο με ευρωπαϊκά και ασιατικά αγαθά, αν και το Διδυμότειχο έχει αρκετά σημαντικές εμπορικές σχέσεις με τον Αίνο και τη Σμύρνη, όπου στέλνει πολύ καπνό εξαιρετικής ποιότητας, που καλλιεργείται στη γύρω περιοχή.

Επιστρέφοντας το βράδυ στη σκηνή μου, βρήκα το Στρατόπεδο πολύ ζωντανό. Ο Πασάς και ο Καντί (δικαστής) με μια μεγάλη ακολουθία είχαν έρθει για να επισκεφθούν τον Συνταγματάρχη Μπελογκούσεφ. Τους είχαν κεράσει τσάι και η Στρατιωτική Μουσική (μπάντα) είχε διαταχθεί να παίζει μελωδίες και ορχηστρικά κομμάτια, που φαινόταν να τους διασκεδάζουν πολύ. Παρατήρησα ανάμεσά τους αρκετούς στρατιώτες, των οποίων η αρρενωπή ομορφιά, το ωραίο ντύσιμο και η πολεμική εμφάνιση με εντυπωσίασαν.

Την επόμενη μέρα, όταν ξύπνησα, βρήκα πολλούς Αρμένιους εμπόρους έξω από τη σκηνή μου. Μου έφεραν αρκετές αντίκες, από τα οποίες αγόρασα πολύ σπάνια και καλοδιατηρημένα κομμάτια.

Το Διδυμότειχο έχει λίγα εργοστάσια για μεταξωτά και βαμβακερά υφάσματα, αν και η ποιότητα αυτών των υφασμάτων είναι εξαιρετική. Δεν συγκεντρώνεται σχεδόν τίποτα από αυτά για τις ανάγκες των κατοίκων. Οι Έλληνες παράγουν σημαντική ποσότητα απλών υφασμάτων για οικιακή χρήση. Το επεξεργασμένο δέρμα που παρασκευάστηκε εδώ μου φάνηκε πολύ κατώτερης ποιότητας από αυτό της Ανδριανούπολης. Τουλάχιστον τα χρώματά του δεν ήταν τόσο ζωντανά. Το κρασί που καταναλώνεται στην πόλη είναι μάλλον μέτριο.

Τα κύρια είδη εξαγωγής είναι καπνός υψηλής ποιότητας, πήλινα αγγεία πολύ εκλεκτών μορφών και εξαιρετικά όμορφα αγγεία, με μεγάλη ζήτηση στην Κωνσταντινούπολη και στην Ασία, όπου αποστέλλονται μέσω της Σμύρνης.

Τα χωράφια κοντά στο Διδυμότειχο δίνουν πλούσιες καλλιέργειες καπνού, βρώμης και κριθαριού σε αφθονία, λίγο σιτάρι και κριθάρι. Παρατήρησα στις όχθες της Μαρίτσας (Έβρου) μερικές φυτείες ρυζιού και κήπους με οπωροκηπευτικά, καλλιεργημένα με προσοχή και επιδεξιότητα. Όχι μακριά από την πόλη, μέρος της γης είναι φυτεμένο με αμπέλια. Όπως σε όλη τη Ρωμυλία, κρατούν τα αμπέλια αρκετά χαμηλά χωρίς να τα ποντάρουν (στηρίζουν).

Η Πυροστιά – Μαυσωλείο Ορούτς Πασά (15ος αιώνας) σε πίνακα του Γάλλου ζωγράφου A.DESARNOD, ο οποίος την αναφέρει ως “Ελληνικός Τάφος στο Διδυμότειχο”.

Μου έδειξαν περίπου πέντε μίλια μακριά, ένα λατομείο για λευκό μάρμαρο πολύ όμορφης ποιότητας, το οποίο όμως μου φάνηκε εγκαταλελειμμένο. Από εκεί είδα πως παίρνουν μόνο το μάρμαρο που απαιτείται για τους τάφους των Τούρκων. Στο κυρίως νεκροταφείο βρίσκεται το μαυσωλείο μιας Ελληνίδας πριγκίπισσας (Πυροστιά!), χτισμένο από αυτό το μάρμαρο και αξιόλογο για την αγνότητα και τη χάρη των μορφών του. Αυτό το μνημείο δεν φέρει καμία επιγραφή και κανείς δεν μπορούσε να μου πει το όνομα της πριγκίπισσας που ήταν θαμμένη εκεί.

Έφυγα για την Αδριανούπολη την επόμενη μέρα μετά την επιστροφή μου, γιατί ο Στρατάρχης (Φον Ντιέμπιτς) είχε αποφασίσει ότι έπρεπε να πάω στις Σαράντα Εκκλησίες (Kirkclise), στη Βιζύη (Visa) και στη Μήδεια (Media).

Κατά τη διαμονή των δύο Γάλλων στο Διδυμότειχο και στο πλαίσια της λεγόμενης “αρχαιολογικής αποστολής”, απέκτησαν κατά κάποιο τρόπο (αγορά ή αρπαγή) αρχαιότητες (ανάγλυφα – μαρμάρινα αντικείμενα και φορητά αντικείμενα) που έκριναν ως ενδιαφέροντα και κάποιας αξίας. Τα αντικείμενα αυτά τα απέστειλαν μέσω της Οδησσού, στη Ρωσία όπου αργότερα τοποθετήθηκαν στο Μουσείο “ΕΡΜΙΤΑΖ” (HERMITAGE) στην Αγία Πετρούπολη και ορισμένα από αυτά εκτίθενται μέχρι σήμερα.

Λεύκωμα από το ταξίδι στην Τουρκία με απόφαση της Αυτού Μεγαλειότητας του Αυτοκράτορα Νικολάου Α’ το 1829 και το 1830 από τον C. Sayger & A.Desarnod (εξώφυλλο)

Ο έτερος Γάλλος, ο ζωγράφος Αύγουστος Ντεσαρνό, αποτύπωνε τις εικόνες που βλέπανε από το Διδυμότειχο εκείνων των ημερών. Μια σειρά ζωγραφικών έργων που μαζί με την καταγραφή της “Αφήγησης” του Σαϊγκέρ αποτέλεσαν ένα “Λεύκωμα” της εκστρατείας, που εκδόθηκε το 1832 στο Παρίσι με τον τίτλο “Album de Voyage en Turquie fait par ordre de sa majesté l’ Empereur Nicolas 1er en 1829 et 1830 par C. Sayger & A. Desarnod” (Λεύκωμα από το ταξίδι στην Τουρκία με απόφαση της Αυτού Μεγαλειότητας του Αυτοκράτορα Νικολάου Α’ το 1829 και το 1830 από τον C. Sayger & A.Desarnod).

Δύο χρόνια αργότερα (1834), η “Αφήγηση” του SAYGER S. εκδόθηκε εκ νέου στο Παρίσι υπό τον τίτλο “Relation d’un voyage en Romelie” (Αφήγηση ενός ταξιδιού στην Ρωμυλία).

Οι δύο Γάλλοι “περιηγητές”, ολοκλήρωσαν της “αρχαιολογική αποστολή” τους και επέστρεψαν στην αυτοκρατορική αυλή της Ρωσίας, στην Αγία Πετρούπολη, μαζί με τις καταγραφές, τους πίνακες και τα “λάφυρα – κειμήλια” που συνέλεξαν από τα Βαλκάνια.

Ο ΓΑΛΛΟΣ ΣΥΝΤΑΓΜΑΤΑΡΧΗΣ

Η καταγραφή των στοιχείων των πόλεων και περιοχών που κατακτήθηκαν απο το Ρωσικό Στρατό δεν αφορούσε απλά το ιστορικό και καλλιτεχνικό υπόβαθρο. Αφορούσε και την ενημέρωση από στρατιωτικής πλευράς, μέσω μιας Έκθεσης, όπου καταγράφηκε σε μια πιο συμπαγή – τυποποιημένη δομή. Η “Έκθεση” αυτή καταγράφηκε από έναν τρίτο Γάλλο (!) που ήταν στην υπηρεσία του Τσάρου Νικολάου Α΄. Επρόκειτο για τον Συνταγματάρχη Γκ. Ενεχόλμ (G. ENEHOLM) που υπηρετούσε στο Γενικό Επιτελείο του Ρωσικού Στρατού.

Το εξώφυλλο της Έκθεσης του Γάλλου Συνταγματάρχη G.ENEHOLM για τις πόλεις στα Βαλκάνια.

Το έργο αυτό του Ενεχόλμ, εκδόθηκε στην Αγία Πετρούπολη αμέσως μετά το τέλος της εκστρατείας (1830), υπό τον τίτλο “ΕΚΘΕΣΗ ΓΙΑ ΤΙΣ ΠΟΛΕΙΣ ΣΤΑ ΒΑΛΚΑΝΙΑ ΠΟΥ ΚΑΤΕΛΑΒΑΝ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΚΑΤΑ ΤΗ ΔΙΑΡΚΕΙΑ ΤΗΣ ΕΝΔΟΞΗΣ ΕΚΣΤΡΑΤΕΙΑΣ ΤΟΥ 1829”. Στην πρώτη σελίδα της αναγράφεται πως συντάχθηκε από τον “Συνταγματάρχη του Γενικού Επιτελείου G. ENEHOLM” και εκδόθηκε στην Αγία Πετρούπολη το 1830.

Ξεφυλλίζοντας το βιβλίο αυτό, φτάνουμε στο Κεφάλαιος “ΠΕΡΙΓΡΑΦΗ ΤΩΝ ΠΟΛΕΩΝ ΤΗΣ ΘΡΑΚΗΣ” (DESCRIPTION DES VILLES DE LA THRACE) και σταματάμε στις σελίδες που αναφέρονται στο Διδυμότειχο. Εκεί αναφέρονται τα εξής:

ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟ (*)

(*) ΚΑΤΑΛΗΦΘΗΚΕ ΑΠΟ ΤΑ ΡΩΣΙΚΑ ΣΤΡΑΤΕΥΜΑΤΑ ΣΤΙΣ 10 ΑΥΓΟΥΣΤΟΥ 1829

Ιστορικά Στοιχεία

ΔΙΔΥΜΟΤΕΙΧΟΝ σημαίνει στα ελληνικά δύο οχυρώσεις που βρίσκονται η μια κοντά στην άλλη. Η συντομογραφία αυτής της λέξης σχημάτισε το όνομα Διδυμότειχον (Dimotika ή Demotika). Αυτή η πόλη ήταν γνωστή από τα αρχαία χρόνια.(*)

(*Θεωρείται η πρώτη αναφορά στην ορθή απόδοση της ονομασίας του Διδυμοτείχου, σχεδόν 130 χρόνια, πριν ο αρχαιολόγος Γεώργιος Μπακαλάκης προσδιορίσει την θέση της αρχαίας Πλωτινόπολης).

Χρησίμευσε ως κατοικία δεσποτών (αρχόντων) που προκάλεσαν διενέξεις, οι οποίες κατέστρεψαν την ανεξαρτησία της Ελλάδας (*πιθανόν αναφέρεται στις διαμάχες της Υστεροβυζαντινής περιόδου).

Σε μια εποχή πιο κοντά σε μας, το Διδυμότειχο χρησίμευσε ως άσυλο στον Κάρολο ΙΒ’ (Βασιλιά της Σουηδίας).

Επίσης τότε οι Σουλτάνοι εξόριζαν εκεί όσους είχαν πέσει στη δυσμένεια τους. Μάταια ο ταξιδιώτης θα αναζητούσε σήμερα την κατοικία του Βασιλιά της Σουηδίας (Καρόλου ΙΒ΄), καθώς ο χρόνος έχει καταστρέψει τα πάντα. Τα μόνα που έχουν μείνει, είναι οι τοίχοι και τα θεμέλια (της κατοικίας).

Τοποθεσία

Στην αριστερή όχθη (βόρεια) του Kizil Déli (Ερυθροπόταμου), περίπου δύο μίλια από τη συμβολή αυτού του ποταμού με τον ποταμό Maritza (Έβρο) υπάρχει ένας ψηλός λόφος, του οποίου η κορυφή είναι καλυμμένη με τα ερείπια μιας ακρόπολης (ανάκτορα), που σήμερα φέρουν το όνομα “Κορόλ Σαράϊ”* προς τιμή του Καρόλου της Σουηδίας που κατοίκησε εκεί.

Έργο του Γάλλου ζωγράφου Auguste Joseph Desarnod (1788-1840), με τίτλο “Κατάληψη του Διδυμοτείχου από τους Ρώσους” (1829).

(*Korol Saraï αποτελεί παραφθορά του “Karol Saray” που σημαίνει “Παλάτι του Καρόλου”)

Τα ερείπια (των ανακτόρων) περιβάλλονται από ένα μισογκρεμισμένο πέτρινο τείχος, που πλαισιώνεται από πολλούς πύργους και το οποίο εκτείνεται κατά μήκος της πλαγιάς του λόφου.

Ανάμεσα σε αυτό το τείχος και την ακρόπολη στα ανατολικά και στα νότια βρίσκονται τα σημαντικά κτίρια της πόλης, η Ελληνική Μητρόπολη, η Κρατική Φυλακή (οθωμανική) με πολλές φρικαλέες μνήμες και αρκετά αξιόλογα σπίτια των Πασάδων που εξορίστηκαν εκεί από τον Σουλτάνο.

Η δυτική πλευρά του λόφου βρέχεται από τον Ερυθροπόταμο και μέρος της βόρειας πλευράς αποτελείται από ογκόλιθους γρανίτη.

Στα άλλα γύρω μέρη υπάρχουν μικρά τζαμιά, η αγορά (παζάρι) και κατοικίες, πίσω από τις οποίες εκτείνονται προς τον Έβρο, οι κήποι με φρούτα και λαχανικά.

Στα Βορειοανατολικά, το χαρακτηριστικό της τοποθεσίας είναι τα απότομα ύψη.

Γενικά αυτό το μέρος αποτελεί ένα καταφύγιο από τα ανθρώπινα βάσανα.

Υδατογραφία

Για τη διάβαση του Έβρου ποταμού συναντάμε βαθιά κοίτη που οι υπερχειλίσεις της είναι τόσο έντονες (πλημμύρες), ώστε να διακόπτουν κάθε επικοινωνία. Ο Kizil Déli (Ερυθροπόταμος) πηγάζει από το Despoto Dagh (όρη της Ροδόπης) και είναι στενότερος, αλλά το βάθος του είναι σημαντικό και τον διαβαίνουμε πάνω από μια ξύλινη γέφυρα.

Η ΠΑΛΙΑ ΓΕΦΥΡΑ στον Ερυθροπόταμο

Η πόλη διαθέτει 5 κρήνες (βρύσες). Επίσης υπάρχει μια υπόγεια στοά που κάποτε οδηγούσε από την κορυφή της ακρόπολης στον Ερυθροπόταμο, που όμως τώρα είναι φραγμένη.

Πληθυσμός και Κατοικίες

Στο Διδυμότειχο υπάρχουν επτά μικρά τζαμιά πολύ λιτής εμφάνισης, μια Ελληνική Μητρόπολη τόσο χαμηλή, σαν να είναι χωμένη στο έδαφος και χωρίς καμία θέα.

Εκεί παρατηρήσαμε μερικούς αρκετά ωραίους γλυπτούς μαρμάρινους τάφους, μια εικόνα του Αγίου Λουκά του Ευαγγελιστή, μια μικρή ελληνική εκκλησία και μία αρμενική.

Επίσης υπάρχουν δύο λουτρά (χαμάμ), εκ των οποίων το ένα με ακουστικούς σωλήνες, προσαρμοσμένους πιθανότατα με σκοπό να μαθαίνουν τα μυστικά των εξόριστων, όταν τους επιτρεπόταν να κάνουν εκεί το λουτρό τους.

Ο αριθμός των οικιών στο Διδυμότειχο ανέρχεται στις 3.052, εκ των οποίων οι Έλληνες διαμένουν σε 1.425, οι Μουσουλμάνοι σε 1.570, οι Αρμένιοι σε 12 , οι Εβραίοι σε 20 και οι Τσιγγάνοι επίσης σε 20.

Η πόλη έχει συνολικό πληθυσμό περίπου 14.000 κατοίκους.

Από τα 364 χωριά της επαρχίας Διδυμοτείχου (Καζάς), μόνο τα 62 κατοικούνται από χριστιανούς, ενώ όλα τα άλλα από μουσουλμάνους.

Τα περισσότερα από αυτά τα χωριά βρίσκονται στα βουνά στη δεξιά όχθη του ποταμού Kizil Deli (Ερυθροπόταμου).

Διοίκηση

Η διοίκηση είναι ίδια όπως και στα άλλα περιφερειακά διοικητικά κέντρα.

Φορολογία

Η πόλη πληρώνει φόρους (χαράτσι) 35.000 γρόσια και τα χωριά συνολικά 400.000.

Σε καιρό πολέμου, η πόλη δίνει 95.600 γρόσια και τα χωριά 948.000 γρόσια.

Ο φόρος στα αμπέλια φτάνει τα 44.800 γρόσια.

Εμπόριο

Οι κάτοικοι του Διδυμοτείχου στέλνουν μέσω της Αίνου στην Σμύρνη, σημαντικές ποσότητες καπνού και πήλινων αγγείων, τα οποία θεωρούνται τα καλύτερα σε όλη την Ευρωπαϊκή Τουρκία. Ακόμα και (πήλινα) από τα εργαστήρια του Μαρόκου δεν έχουν τέτοια εκτίμηση.

Γεωργία

Τα χωράφια του Διδυμοτείχου και των γύρω περιοχών παράγουν σίκαλη, κριθάρι, κεχρί και βρόμη σε αφθονία, καλαμπόκι σε επαρκή ποσότητα, αλλά λίγο σιτάρι.

Η καλλιέργεια της γης είναι σημαντική. Παράγεται καπνός και βαμβάκι εξαιρετικής ποιότητας και ρύζι.

Παράγεται και λίγο μετάξι, αλλά είναι υψηλής ποιότητας.

Κτηνοτροφία

Αυτός ο κλάδος της αγροτικής οικονομίας είναι ασήμαντος αλλά επαρκεί για να καλύψει τις ανάγκες των κατοίκων.

Δρομολόγια

Τα δρομολόγια (από το Διδυμότειχο) προς την Αδριανούπολη, την Αίνο και το Moustapha Pasha (σημ. Σβίλενγκραντ) είναι σε πολύ κατάσταση. Οι δρόμοι προς την περιοχή του Εργίνη ποταμού είναι λίγο πετρώδεις. Οι άλλοι δρόμοι είναι πιο δύσκολοι να τους διαβείς.”

Διαβάζονται και τις δύο καταγραφές και λόγω της ιδιαίτερης ομοιότητας των γραφόμενων τόσο από τον Σαϊγκέρ, όσο και από τον Ενεχόλμ, είναι δυνατόν να συμπεράνουμε πως μάλλον ο Συνταγματάρχης Ενεχόλμ “αντέγραψε” την “Αφήγηση” του συμπατριώτη του και ενδεχομένως δεν επισκέφθηκε την περιοχή. Και αυτό γιατί στην “Αφήγηση” του πρώτου περιγράφονται λεπτομέρειες από την επίσκεψη και διαμονή τους στο Διδυμότειχο, καθώς και την επίσκεψη στον Μητροπολίτη Διδυμοτείχου Καλλίνικο, με την συνοδεία του Ρώσου Συνταγματάρχη Μπελογκόσεβ.

Σε άλλη περίπτωση, μπορούμε να υποθέσουμε ότι ο Συνταγματάρχης Ενεχόμ συνόδευε τους άλλους δύο Γάλλους και κατέγραφε παράλληλα τα στοιχεία που τον ενδιέφεραν, ώστε να συντάξει την αναφορά – έκθεσή του από την εκστρατεία στα Βαλκάνια. Παρόλα αυτά δεν τον αναφέρει ο Σαϊγκέρ, όπως κάνει με τον Ρώσο Φρούραρχο Μπελογκούσεβ.

ΟΙ ΤΡΕΙΣ ΓΑΛΛΟΙ ΑΠΟ ΤΟΤΕ ΣΤΟ ΤΩΡΑ

Πέρα από τις οποιεσδήποτε παραμέτρους που υπέχουν διαφορετικής εξέτασης και τις συνθήκες που πραγματοποιήθηκε αυτή η επίσκεψη ή επισκέψεις στο Διδυμότειχο του 1829, οι τρεις (δύο και ένας) Γάλλοι κατάφεραν να καταγράψουν και να αποτυπώσουν την εικόνα της περιοχής μας μια ιδιαίτερα ενδιαφέρουσα περίοδο.

Με τα έργα τους μας διέσωσαν ιστορικά, κοινωνικά, οικονομικά στοιχεία της εποχής, ενώ τα ζωγραφικά έργα του Ντεσαρνό “φωτογράφησαν” το Διδυμότειχο των αρχών του 19ου αιώνα, την εποχή που δεν είχε ανακαλυφθεί η φωτογραφία!

Το πέρασμα τους από εδώ παραμένει ζωντανό μέσα από τις εκδόσεις, εκθέσεις, αφηγήσεις και λεύκωμα που αποτελούν μέχρι σήμερα ένα ζωντανό αρχείο και μια ευρωπαϊκή ματιά του τόπου μας, σε μια περίοδο μακράς Τουρκοκρατίας, η οποία διακόπηκε έστω για σύντομο διάστημα από την “Πρώτη Ρωσία”.

Βέβαια σε καμία περίπτωση, δεν θα μπορούσαμε να δώσουμε “συγχωροχάρτι” ή να τους αθωώσουμε για την αφαίρεση και την απομάκρυνσης των αρχαιοτήτων του Διδυμοτείχου.

Οι αναφορές αυτές των Γάλλων “επισκεπτών” θα μπορούσαν να χρησιμοποιηθούν ως απτά επιχειρήματα σε μια διεκδίκηση επιστροφής των αρχαιοτήτων στον τόπο όπου ανήκουν, στο Διδυμότειχο και στην Πλωτινόπολη!

Κάστρο Διδυμοτείχου

Διδυμότειχο, Φεβρουάριος 2024

Έρευνα/κείμενο: Ευάγγελος Σ. Σοβαράς

Περισσότερα για τις αρχαιότητες στο Μουσείο ΕΡΜΙΤΑΖ μπορείτε να δείτε εδώ.

Επίσης μπορείτε να δείτε και εδώ.

ΠΗΓΕΣ:

ENEHOLM G., NOTICE sur les villes situees au – dela DES BALKANS occupees par les troures Russes pendant la Glorieuse campagne de 1829, St-Petersbourg 1830.

SAYGER S. & DESARNOD A. Album d’un voyage en Turquie fait par ordre de sa majesté l’empereur Nicolas 1er en 1829 et 1830, par C. Sayger & A. Desarnod, Παρίσι 1832.

SAYGER S., Relation d’un voyage en Romelie, Παρίσι 1834.

Αθανάσιος Ι. ΓΟΥΡΙΔΗΣ, Διδυμότειχο μία άγνωστη πρωτεύουσα, Διδυμότειχο 2008.

Αθανάσιος Ι. ΓΟΥΡΙΔΗΣ, Τα κρυμμένα πρόσωπα του Ιανού-Διδυμότειχο μία αέναη περιπλάνηση, Διδυμότειχο 2018.

Διαδίκτυο

Copyright © 2016 https://kastropolites.com/. All Rights Reserved